<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1409-1429</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Costarricense de Salud Pública]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. costarric. salud pública]]></abbrev-journal-title>
<issn>1409-1429</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Asociación Costarricense de Salud Pública]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1409-14292011000200006</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Resistencia antimicrobiana de cepas de Staphylococcus aureus, Costa Rica]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Antimicrobial resistance of Staphylococcus aureus, Costa Rica]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alvarado]]></surname>
<given-names><![CDATA[Víctor Hugo]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mora]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mynor]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arias]]></surname>
<given-names><![CDATA[María Laura]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rojas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Norman]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chaves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carolina]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A03"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Caja Costarricense del Seguro Social  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Caja Costarricense del Seguro Social  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A03">
<institution><![CDATA[,Universidad de Costa Rica  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2011</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2011</year>
</pub-date>
<volume>20</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>102</fpage>
<lpage>106</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1409-14292011000200006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1409-14292011000200006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1409-14292011000200006&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Objetivo: Determinar y comparar los perfiles de resistencia de cepas de S. aureus aisladas de quesos, producidos en la Zona Sur de Costa Rica y de un centro hospitalario de la misma región. Materiales y Métodos: Se analizaron 35 muestras de queso fresco, adquiridas durante los meses de setiembre y octubre del 2010 en la zona de San Vito de Coto Brus. A cada muestra se le realizaron recuentos de coliformes totales, coliformes fecales y Staphylococcus aureus. Adicionalmente se analizó presencia/ausencia de Listeria monocytogenes en 25 gramos del producto. A las cepas identificadas como S. aureus se les realizó la prueba de sensibilidad a los antibióticos mediante el sistema automatizado Vitek y la interpretación de los datos se realizó siguiendo las pautas del Clinical and Laboratory Standards Institute antimicrobial susceptibility testing 2011. Adicional a esto se recolectaron datos acerca de la sensibilidad de las cepas de S. aureus aisladas e identificadas en el Hospital de San Vito de Coto Brus en el mismo período. Resultados: El promedio obtenido para el recuento de coliformes totales fue de 9,7 X 10(6) UFC/g, para coliformes fecales de 6,7 X 10(5) y para S. aureus de 2,8 X 10(5) UFC/g, obteniéndose un 83 % de muestras positivas por esta bacteria. En cuanto a la resistencia antimicrobiana, se obtuvieron porcentajes de resistencia mayores en las cepas de origen clínico. Se encontró también que 23 de las cepas (96%) provenientes de muestras clínicas, presentaban resistencia a más de un antibiótico, mientras que siete de las obtenidas a partir de queso (27%) presentaban esta característica. Con respecto a los betalactamicos (ampicilina, oxacilina y penicilina) se observó la existencia de una diferencia estadísticamente significativa (p<0,01) entre las cepas de ambas fuentes, presentándose mayor resistencia en las de origen clínico. Conclusión: Ninguna de las cepas analizadas mostró resistencia a vancomicina, trimethoprim/sulfa ni linezolid]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Objective: determined and compared the resistance patters of S. aureus strains isolated from cheese produced in the southern zone of Costa Rica and from clinical samples isolated at the hospital center of the same geographic zone. Materials and Methods: Total and fecal coliform counts, and S. aureus counts were performed to 35 fresh cheese samples acquired at the zone of San Vito de Coto Brus. Also, the presence of Listeria monocytogenes was analyzed in 25 g of each sample. Antibiotic sensibility tests were done to strains identified as S. aureus using Vitek system a data interpretation was done following the alignments of Clinical and Laboratory Standards Institute antimicrobial susceptibility testing 2011. Same time, data related to the susceptibility to antibiotics of strains isolated and identified at the San Vito de Coto Brus hospital between September and October 2010 was collected. Results: The total coliform average count obtained was 9,7 X 10(6) UFC/g, for fecal coliforms 6,7 X 10(5) and for S. aureus 2,8 X 10(5) UFC/g. 83 % of the samples were positive for S. aureus. Antibiotic´s resistance averages were greater for clinical strains. Also, most of the clinical strains 23 (96 %) presented resistance to more than one antibiotic, compared with only seven strains isolated from cheese that presented this characteristic. Conclusions: None of the strains analyzed showed resistance to vancomycin, trimethoprim/sulfa and linezolid]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Productos Lácteos]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Staphylococcus aureus]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[Farmacorresistencia Microbiana]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Dairy Products]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Staphylococcus aureus]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Drug Resistance]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Microbial]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <div class="Section1">     <div>     <div>     <div>     <div>     <div>     <p class="MsoNormal" style="text-align: right;" align="right"><b  style=""><span style="font-family: Verdana;" lang="PT-BR">Original Breve<o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><span  class="SpellE"><b style=""><span style="font-family: Verdana;"  lang="PT-BR">Resistencia</span></b></span><b style=""><span  style="font-family: Verdana;" lang="PT-BR"> antimicrobiana de cepas de <span class="SpellE"><i>Staphylococcus</i></span><i> <span class="SpellE">aureus</span></i>, Costa Rica<o:p></o:p></span></b></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><span  class="SpellE"><b style=""><span style="font-family: Verdana;"  lang="PT-BR">Antimicrobial</span></b></span><b style=""><span  style="font-family: Verdana;" lang="PT-BR"> <span class="SpellE">resistance</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE"><i>Staphylococcus</i></span> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span>, Costa Rica<o:p></o:p></span></b></p> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><span  class="SpellE"><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"  lang="PT-BR">V&#237;ctor</span></span><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="PT-BR"> Hugo Alvarado<sup><a name="1_1"></a><a href="#1_">1</a></sup>, <span class="SpellE">Mynor</span> Mora<sup><a name="2_2"></a><a  href="#2_">2</a></sup>, <span class="SpellE">Mar&#237;a</span> Laura Arias<sup><a name="3_3"></a><a  href="#3_">3</a></sup>, Norman Rojas<a href="#3_"><sup>3</sup></a> y Carolina Chaves<a href="#3_"><sup>3</sup></a>.    <br> </span></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: left;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a  name="Correspondencia2"></a>*<a href="#Correspondencia1">Correspondencia</a>:</span>    <br> <span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="PT-BR"><o:p></o:p></span></p> </div>     <div> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Resumen<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Objetivo:</span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> Determinar y comparar los perfiles de resistencia de cepas de S. <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> aisladas de quesos, producidos en <st1:personname  productid="la Zona Sur" w:st="on">la Zona Sur</st1:personname> de Costa Rica y de un centro hospitalario de la misma regi&#243;n. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Materiales y M&#233;todos:</span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> Se analizaron 35 muestras de queso fresco, adquiridas durante los meses de setiembre y octubre del 2010 en la zona de San Vito de Coto Brus. A cada muestra se le realizaron recuentos de coliformes totales, coliformes fecales y <span class="SpellE"><i>Staphylococcus</i></span> <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span>. Adicionalmente se analiz&#243; presencia/ausencia de <i>Listeria</i> <i>monocytogenes</i> en <st1:metricconverter productid="25 gramos" w:st="on">25 gramos</st1:metricconverter> del producto. A las cepas identificadas como S. <span class="SpellE"><i>aureus</i></span><i> </i>se les realiz&#243; la prueba de sensibilidad a los antibi&#243;ticos mediante el sistema automatizado <span class="SpellE">Vitek</span> y la interpretaci&#243;n de los datos se realiz&#243; siguiendo las pautas del <span  class="SpellE">Clinical</span> <span class="SpellE">and</span> <span  class="SpellE">Laboratory</span> Standards <span class="SpellE">Institute</span> <span class="SpellE">antimicrobial</span> <span class="SpellE">susceptibility</span> <span class="SpellE">testing</span> 2011. Adicional a esto se recolectaron datos acerca de la sensibilidad de las cepas de S. <span class="SpellE"><i>aureus</i></span><i> </i>aisladas e identificadas en el Hospital de San Vito de Coto Brus en el mismo per&#237;odo.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Resultados: </span></b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El promedio obtenido para el recuento de coliformes totales fue de 9,7 X 10<sup>6</sup> UFC/g, para coliformes fecales de 6,7 X 10<sup>5</sup> y para S. <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span><i> </i>de 2,8 X 10<sup>5</sup> UFC/g, obteni&#233;ndose un 83 % de muestras positivas por esta bacteria. En cuanto a la resistencia antimicrobiana, se obtuvieron porcentajes de resistencia mayores en las cepas de origen cl&#237;nico. Se encontr&#243; tambi&#233;n que 23 de las cepas (96%) provenientes de muestras cl&#237;nicas, presentaban resistencia a m&#225;s de un antibi&#243;tico, mientras que siete de las obtenidas a partir de queso (27%) presentaban esta caracter&#237;stica. Con respecto a los <span class="SpellE">betalactamicos</span> (ampicilina, <span class="SpellE">oxacilina</span> y penicilina) se observ&#243; la existencia de una diferencia estad&#237;sticamente significativa (p&lt;0,01) entre las cepas de ambas fuentes, present&#225;ndose mayor resistencia en las de origen cl&#237;nico. <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Conclusi&#243;n:</span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> Ninguna de las cepas analizadas mostr&#243; resistencia a vancomicina, <span class="SpellE">trimethoprim</span>/sulfa ni <span class="SpellE">linezolid</span>.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="SpellE"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Palabras</span></b></span><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> clave:</span></b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US"> <span class="SpellE">Productos</span> <span  class="SpellE">L&#225;cteos</span>, <i>Staphylococcus</i> <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span>, <span class="SpellE">Farmacorresistencia</span> <span class="SpellE">Microbiana</span>. (<span class="SpellE"><span class="GramE">fuente</span></span>: <span  class="SpellE">DeCS</span>, BIREME)<o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Abstract<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Objective:</span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> determined and compared the resistance patters of S. <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span> strains isolated from cheese produced in the southern zone of Costa Rica and from clinical samples isolated at the hospital center of the same geographic zone.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Materials and Methods: </span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Total and fecal <span class="SpellE">coliform</span> counts, and S. <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span> counts were performed to 35 fresh cheese samples acquired at the zone of San Vito de <span class="SpellE">Coto</span> <span class="SpellE">Brus</span>. Also, the presence of <span class="SpellE"><i>Listeria</i></span> <span  class="SpellE"><i>monocytogenes</i></span> was analyzed in <st1:metricconverter productid="25 g" w:st="on">25 g</st1:metricconverter> of each sample. Antibiotic sensibility tests were done to strains identified as S. <span class="SpellE"><i>aureus</i></span><i> </i>using <span  class="SpellE">Vitek</span> system a data interpretation was done following the alignments of Clinical and Laboratory Standards Institute antimicrobial susceptibility testing 2011. Same time, data related to the susceptibility to antibiotics of strains isolated and identified at the San Vito de <span class="SpellE">Coto</span> <span  class="SpellE">Brus</span> hospital between September and October 2010 was collected.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Results:</span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> The total <span class="SpellE">coliform</span> average count obtained was 9,7 X 10<sup>6 </sup>UFC/g, for fecal <span class="SpellE">coliforms</span> 6,7 X 10<sup>5</sup> and for <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> 2,8 X 10<sup>5</sup> UFC/g. 83 % of the samples were positive for <i>S. <span class="SpellE">aureus</span></i>. <span class="SpellE">Antibiotic&#180;s</span> resistance averages were greater for clinical strains. Also, most of the clinical strains 23 (96 %) presented resistance to more than one antibiotic, compared with only seven strains isolated from cheese that presented this characteristic. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Conclusions: </span></b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US">None of the strains analyzed showed resistance to <span class="SpellE">vancomycin</span>, <span class="SpellE">trimethoprim</span>/sulfa and <span class="SpellE">linezolid</span>. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Key words:</span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> Dairy Products, <i>Staphylococcus</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span>, Drug Resistance, Microbial. </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">(<span class="SpellE"><span  class="GramE">source</span></span>: <span class="SpellE">MeSH</span>, NLM)</span></p> </div>     <div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 13.5pt; color: rgb(33, 29, 30);"><o:p></o:p> <hr style="width: 100%; height: 2px;"></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El queso es un alimento que ha sido involucrado en numerosos brotes de origen alimentario provocados por microorganismos como <i>S. <span  class="SpellE">aureus</span>,</i> <i>Salmonella,</i> <i>Listeria</i> <i>monocytogenes,</i> <i>E.</i> <span  class="SpellE"><i>coli</i></span> productora de <span class="SpellE">verotoxina</span> (<a href="#1">1</a>). <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La contaminaci&#243;n de los alimentos por <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> puede ocurrir directamente desde los animales de consumo, los cuales pueden estar infectados, o puede resultar de la manipulaci&#243;n o manejo inadecuado de alimentos durante su procesado, almacenamiento o comercializaci&#243;n, ya que los seres humanos pueden ser portadores de este microorganismo (<a  href="#2">2</a>). La intoxicaci&#243;n por este agente se produce al consumir dosis que van desde los 20 <span class="SpellE">ng</span> hasta &lt; 1 <span  class="SpellE">&#956;g</span> de toxina. Los s&#237;ntomas, que incluyen n&#225;useas, calambres abdominales, diarrea y v&#243;mito, pueden presentarse de una hasta seis horas luego de haber ingerido el alimento, lo cual var&#237;a dependiendo de la susceptibilidad individual y la dosis t&#243;xica ingerida (<a href="#3">3</a>). La mayor&#237;a de las personas que se ven afectadas por este tipo de intoxicaci&#243;n resuelven el cuadro satisfactoriamente y las muertes por el mismo son sumamente raras, sin embargo la intoxicaci&#243;n <span  class="SpellE">estafiloc&#243;cica</span>, s&#237; produce una considerable carga econ&#243;mica y social (<a href="#2">2</a>).<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Adicional a la capacidad de producir intoxicaci&#243;n y probablemente debido al uso intensivo de antibi&#243;ticos en los sistemas de producci&#243;n animal y en Salud P&#250;blica, desde hace muchos a&#241;os se ha observado una mayor resistencia a los antibi&#243;ticos en cepas de <i>S. <span  class="SpellE">aureus</span></i>, tanto de origen cl&#237;nico como de uso industrial (cultivos iniciadores) (<a href="#4">4</a>).<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En este sentido, se conoce que la resistencia a los antimicrobianos es un problema de Salud P&#250;blica en muchos pa&#237;ses debido a la persistente circulaci&#243;n de cepas resistentes en el medio ambiente y la posible contaminaci&#243;n de agua y alimentos (<a href="#2">2</a>). Ante este panorama los investigadores han postulado que eventualmente los microorganismos ingeridos diariamente con los alimentos podr&#237;an estar sirviendo de reservorios para el mantenimiento de la resistencia a los antibi&#243;ticos (<a href="#2">2</a>).<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Por esa raz&#243;n, en el presente trabajo se determinaron y compararon los perfiles de resistencia obtenidos de cepas de <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> aisladas a partir de quesos, producidos en <st1:personname  productid="la Zona Sur" w:st="on">la Zona Sur</st1:personname> de Costa Rica y aislamientos cl&#237;nicos de un centro hospitalario de la misma regi&#243;n geogr&#225;fica en el per&#237;odo comprendido entre los meses de setiembre y octubre del a&#241;o 2010.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Material y m&#233;todos<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se analizaron un total de 35 muestras de queso fresco, de siete diferentes marcas comerciales (identificadas con las letras de <st1:personname  productid="la A-G" w:st="on">la A-G</st1:personname>), todas elaboradas a partir de leche pasteurizada. Cada muestra fue adquirida en diferentes establecimientos comerciales ubicados en el distrito San Vito del cant&#243;n de Coto Brus, provincia de Puntarenas, entre los meses de setiembre y octubre del a&#241;o 2010.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los quesos fueron transportados al Laboratorio de Microbiolog&#237;a de Alimentos y Aguas de la Universidad de Costa Rica en refrigeraci&#243;n y se analizaron en un m&#225;ximo de 24 horas post colecta.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">A cada muestra se le realizaron los siguientes recuentos: coliformes totales, coliformes fecales y <span class="SpellE"><i>Staphylococcus</i></span> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span>. Adicionalmente se analiz&#243; presencia/ausencia de <i>Listeria</i> <i>monocytogenes</i> en <st1:metricconverter  productid="25 gramos" w:st="on">25 gramos</st1:metricconverter>.</span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se utiliz&#243; la metodolog&#237;a descrita en el Compendio de M&#233;todos para el examen Microbiol&#243;gico de Alimentos (<a href="#5">5</a>). Brevemente, se pesaron <st1:metricconverter productid="10 gramos"  w:st="on">10 gramos</st1:metricconverter> de cada muestra y se mezclaron con 90 <span class="SpellE">mL</span> de agua <span  class="SpellE">peptonada</span> est&#233;ril 0,1 % (APE) en un homogenizador tipo <span class="SpellE">Stomacher</span> (IUL <span class="SpellE">Instruments</span>, Barcelona). De esta suspensi&#243;n se hicieron cinco diluciones decimales en el mismo diluente y de cada una se inocul&#243; 1 <span class="SpellE">mL</span> en placas de <span  class="SpellE">Petri</span> que luego fueron cubiertas con aproximadamente 25 <span class="SpellE">mL</span> de agar bilis rojo violeta. Una vez solidificado el medio se agreg&#243; una <span class="SpellE">sobrecapa</span> del mismo agar y se incubaron los platos para coliformes totales a <st1:metricconverter productid="35 &#176;C" w:st="on">35 <span class="SpellE">&#176;C</span></st1:metricconverter> por 48 horas y a <st1:metricconverter  productid="44,5 &#176;C" w:st="on">44,5 <span class="SpellE">&#176;C</span></st1:metricconverter> por 24 horas para coliformes fecales. Para la enumeraci&#243;n <i>S. <span  class="SpellE">aureus</span></i>, se tom&#243; 0,1 ml de cada diluci&#243;n y se esparci&#243; con asa de <span class="SpellE">drigalski</span> sobre placas con agar Baird Parker las cuales se incubaron a <st1:metricconverter  productid="35 &#176;C" w:st="on">35 <span class="SpellE">&#176;C</span></st1:metricconverter> por 48 horas. Todos los recuentos se realizaron por duplicado.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">De cada muestra tambi&#233;n se pesaron <st1:metricconverter productid="25 g"  w:st="on">25 g</st1:metricconverter> y se mezclaron con 225 <span  class="SpellE">mL</span> de caldo Listeria. Se incubaron por 48 <span class="SpellE">hrs</span> a <st1:metricconverter  productid="30 &#186;C" w:st="on">30 <span class="SpellE">&#186;C</span></st1:metricconverter>, luego de ese tiempo se ray&#243; una asada de este caldo en placas de agar Oxford, las cuales se incubaron a 35-<st1:metricconverter  productid="37 &#186;C" w:st="on">37 <span class="SpellE">&#186;C</span></st1:metricconverter> por 24 horas. Transcurrida esta incubaci&#243;n los platos fueron observados en busca de las colonias con morfolog&#237;a semejante a<i> Listeria</i> (<a  href="#6">6</a>).<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Identificaci&#243;n y prueba de sensibilidad a antibi&#243;ticos para cepas de <i>S. <span class="SpellE">aureus</span></i><o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">A partir de los crecimientos obtenidos en agar Baird Parker se picaron las colonias sospechosas, se les realiz&#243; tinci&#243;n de <span class="SpellE">Gram</span>, catalasa y coagulasa.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los aislamientos que resultaron <span class="SpellE">Gram</span>, coagulasa y catalasa positivos fueron posteriormente identificados mediante el sistema <span class="SpellE">Vitek</span> I (<span class="SpellE">BioMerieux</span>). A las cepas cuya identificaci&#243;n fue <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> se les realiz&#243; la prueba de sensibilidad a los antibi&#243;ticos mediante el mismo sistema <span class="SpellE">Vitek</span> y la interpretaci&#243;n de los datos se realiz&#243; siguiendo las pautas del <span  class="SpellE">Clinical</span> <span class="SpellE">and</span> <span  class="SpellE">Laboratory</span> Standards <span class="SpellE">Institute</span> <span class="SpellE">antimicrobial</span> <span class="SpellE">susceptibility</span> <span class="SpellE">testing</span> 2011 (<a href="#7">7</a>).<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Adicionalmente, se recolectaron datos acerca de la sensibilidad de las cepas de <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> <span class="GramE">aisladas e identificadas</span> mediante el sistema automatizado <span class="SpellE">Vitek</span> en el Hospital de San Vito de Coto Brus en el per&#237;odo comprendido entre setiembre y octubre del 2010.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Para la comparaci&#243;n de los perfiles de resistencia se utiliz&#243; la prueba U de Mann-Whitney.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Resultados<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El promedio obtenido para el recuento de coliformes totales fue de 9,7 X 106 UFC/g, para coliformes fecales fue de 6,7 X 105 y para <i>S.</i> <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span> el recuento promedio fue de 2,8 X 105 UFC/g.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Con respecto a <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span>, se encontr&#243; que s&#243;lo seis muestras, de 35 analizadas, fueron negativas para esta bacteria, lo cual indica que la <span  class="SpellE">positividad</span> fue de 83 % (<a href="#Tabla1">tabla 1</a>). De ninguna de las muestra analizadas fue posible aislar <i>Listeria</i> <i>monocytogenes</i>.    ]]></body>
<body><![CDATA[<br> </span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal">    <br> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <div style="text-align: center;"></div>     <p style="text-align: center;" class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p><a name="Tabla1"></a><img  alt="" src="/img/revistas/rcsp/v20n2/art6t1.jpg"  style="width: 348px; height: 297px;">&nbsp;</o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En cuanto a la resistencia antimicrobiana, se obtuvieron porcentajes de resistencia mayores en las cepas de origen cl&#237;nico, como se muestra en la <a  href="#Tabla2">tabla 2</a>. Es importante destacar tambi&#233;n, la marcada susceptibilidad mostrada por las cepas provenientes de quesos en especial la diferencia encontrada para penicilina, <span class="SpellE">oxacilina</span> y ampicilina.    <br> </span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal">    <br> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: center;" class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p><a name="Tabla2"></a><img  alt="" src="/img/revistas/rcsp/v20n2/art6t2.jpg"  style="width: 306px; height: 213px;">&nbsp;</o:p></span></b></p> </div>     <div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se encontr&#243; tambi&#233;n que 23 de las cepas (96 %) provenientes de muestras cl&#237;nicas presentaban resistencia a uno o m&#225;s antibi&#243;ticos, mientras que siete de las obtenidas a partir de queso (27 %) presentaban esta caracter&#237;stica (<a href="#Tabla3">Tabla 3</a>). No se obtuvieron datos para <span class="SpellE">amoxacilina</span> y <span class="SpellE">cefazolin</span>.<o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <div style="text-align: center;"></div>     <p style="text-align: center;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p>&nbsp;<a  name="Tabla3"></a><img alt="" src="/img/revistas/rcsp/v20n2/art6t3.jpg"  style="width: 293px; height: 205px;"></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Discusi&#243;n <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El reglamento T&#233;cnico Centroamericano RTCA 67.04.50:08 <i>&#8220;Criterios</i> <i>microbiol&#243;gicos</i> <i>para</i> <i>la</i> <i>inocuidad</i> <i>de</i> <i>los</i> <i>alimentos&#8221;</i>, en el grupo 1 subgrupo 9, quesos frescos no madurados, establece como l&#237;mite m&#225;ximo permitido para el recuento de <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> 10<sup>3</sup> UFC/g, por lo cual cuando se observan los resultados, dos muestras de la marca A, dos de <st1:personname  productid="la D" w:st="on">la D</st1:personname> y una de <st1:personname  productid="la E" w:st="on">la E</st1:personname> obtuvieron valores aceptables para este par&#225;metro, sin embargo el 83 % de las muestras presentaron niveles mayores a lo permitido en la norma anteriormente citada.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Adicional a lo anterior, el porcentaje de <span class="SpellE">positividad</span> encontrado en este estudio para <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> (83 %) resulta bastante alto si se compara con resultados obtenidos por otros investigadores, como es el caso de <span class="SpellE">Rosengren</span> y colaboradores que reportan un 12 % de <span class="SpellE">positividad</span> por <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> y <span  class="SpellE">Little</span> y colaboradores no encontraron <span class="SpellE">positividad</span> en quesos frescos elaborados a partir de leche pasteurizada en el Reino Unido. Otro estudio realizado en M&#233;rida, Venezuela reporta una <span class="SpellE">positividad</span> de 69 % para este microorganismo (<a href="#8">8</a>). <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El mismo reglamento indica que estos quesos no deben tener contaminaci&#243;n fecal (<i>E.</i> <span class="SpellE"><i>coli</i></span> &lt; 10 UFC/g) y aunque en este estudio no se determin&#243; la presencia de dicha bacteria si se observan altos recuentos de coliformes fecales, lo cual llama la atenci&#243;n ya que la literatura reporta que el 90 % de estos pueden llegar a ser <i>E.</i> <span  class="SpellE"><i>coli</i></span> (<a href="#5">5</a>). Siendo as&#237; recuentos tan altos como los obtenidos resultan inaceptables. Estos datos contrastan con lo reportado por <span class="SpellE">Little</span> y colaboradores quienes encontraron <i>E.</i> <span class="SpellE"><i>coli</i></span> &#250;nicamente en tres (0,7 %) de 412 muestras de queso analizadas, o con lo reportado por <span  class="SpellE">Rosengren</span> y colaboradores (<a href="#9">9</a>) quienes informan de un 3 % de <span  class="SpellE">positividad</span> por <i>E <span class="SpellE">coli</span></i> en quesos elaborados a partir de leche pasteurizada. Es importante tambi&#233;n recordar que el grupo <span  class="SpellE">coliforme</span> es sensible a la pasteurizaci&#243;n por lo cual su presencia en el queso elaborado a partir de leche pasteurizada, denota mal manejo post proceso o inadecuada pasteurizaci&#243;n de la leche (<a  href="#5">5</a>).<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Con respecto a microorganismos pat&#243;genos, llama la atenci&#243;n la no detecci&#243;n de <i>L.</i> <i>monocytogenes</i>, ya que reportes anteriores en Costa Rica le asignan a este microorganismo una <span class="SpellE">positividad</span> de 10 % (<a href="#10">10</a>) y 45 % (<a href="#11">11</a>) en quesos. En Per&#250; se reporta un 4 % de <span class="SpellE">positividad</span> en este producto (<a href="#12">12</a>) sin embargo otras investigaciones, llevadas a cabo en Europa (<a href="#9">9</a>) y en Chile (<a href="#13">13</a>) reportan tambi&#233;n la no detecci&#243;n de este pat&#243;geno en queso fresco. Con respecto a esto, algunos autores (<a href="#12">12,13</a>) indican que las bacterias l&#225;cticas son capaces de producir &#225;cidos org&#225;nicos, per&#243;xido de hidr&#243;geno y bacteriocinas que tiene efecto antag&#243;nico contra <i>Listeria.</i> En este estudio el menor valor promedio del recuento de bacterias l&#225;cticas fue de 8,6 X 10<sup>6</sup> UFC/g y el mayor fue de 1,2 X 10<sup>8</sup> UFC/g (resultados no mostrados), hecho, que pudiera haber influido en la no detecci&#243;n de este pat&#243;geno en las muestras analizadas.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En lo que respecta a los perfiles de resistencia a antibi&#243;ticos se observaron diferentes niveles de resistencia en las cepas de <i>S.</i> <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span> provenientes de humanos y de muestras de queso, hallazgo tambi&#233;n reportado por <span class="SpellE">Yucel</span> y colaboradores (<a  href="#14">14</a>). Los porcentajes de resistencia m&#225;s altos encontrados en este estudio fueron para los B-<span class="SpellE">lact&#225;micos</span> penicilina, ampicilina y <span class="SpellE">oxacilina</span>. La resistencia a penicilina est&#225; ampliamente reportada en la literatura tanto en cepas cl&#237;nicas como provenientes de diversos alimentos (<a href="#2">2</a>,<a href="#14">14-16</a>), sin embargo el porcentaje de resistencia (31 %) obtenido para cepas provenientes de quesos es bastante m&#225;s bajo que lo reportado por otros autores (<a href="#9">9</a>,<a  href="#14">14,15</a>). Con respecto a la resistencia observada para <span class="SpellE">oxacilina</span> ninguna de las cepas aisladas de quesos present&#243; concentraciones m&#237;nimas inhibitorias (<span class="SpellE">MICs</span>) superiores a cuatro, mientras que 15 de las 16 cepas de origen cl&#237;nico s&#237; mostraron <span class="SpellE">MICs</span> mayores a cuatro, lo cual amerita una identificaci&#243;n presuntiva como <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> meticilina resistente seg&#250;n el CLSI, por lo que se recomienda que estas cepas de origen cl&#237;nico sean m&#225;s estudiadas. En este sentido las cepas provenientes de queso no ser&#237;an sospechosas de ser resistentes a meticilina lo que concuerda con la baja prevalencia reportada para MRSA en alimentos (<a href="#17">17</a>). <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> provenientes de queso no mostraron resistencia a eritromicina ni gentamicina sin embargo otros autores (<a  href="#14">14-16</a>) reportan bajos porcentajes de resistencia a estos antibi&#243;ticos en cepas provenientes de diversos alimentos.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El 69 % de las cepas estudiadas provenientes de quesos fueron sensibles a todos los antibi&#243;ticos probados pero ninguna cepa de origen cl&#237;nico mostr&#243; esta caracter&#237;stica. S&#243;lo siete cepas aisladas de quesos presentaron resistencia a dos o m&#225;s antibi&#243;ticos mientras que de los aislamientos cl&#237;nicos el 96 % (23 cepas) present&#243; <span  class="SpellE">multiresistencia</span>, hallazgo reportado tambi&#233;n por otros autores (<a href="#15">15-17</a>). Ninguna de las cepas analizadas mostr&#243; resistencia a vancomicina, <span class="SpellE">trimethoprim</span>/sulfa ni <span class="SpellE">linezolid</span> dato totalmente concordante con otros reportes a nivel mundial (<a href="#2">2</a>,<a href="#14">14-16</a>).<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los resultados obtenidos en este trabajo ponen de manifiesto el potencial riesgo que supone el consumo de este producto debido a la contaminaci&#243;n presente.<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">No obstante, permite ver que la transmisi&#243;n de determinantes de resistencia a los antibi&#243;ticos a partir de quesos frescos no es a&#250;n significativa. El hallazgo de cepas de <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> con resistencia a m&#225;s de un antibi&#243;tico es una llamada de atenci&#243;n a promover el uso racional de estos con el fin de evitar la aparici&#243;n y propagaci&#243;n de cepas resistentes. <o:p></o:p></span></p> <b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US"><o:p></o:p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">Referencias<o:p></o:p></span></b>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="1"></a>1. Little CL, Rhoades JR, <st1:city w:st="on"><span class="SpellE">Sagoo</span></st1:city> <st1:state w:st="on">SK</st1:state>, et al. Microbiological quality of retail cheeses made from raw, <span  class="SpellE">thermized</span> or pasteurized milk in the <st1:country-region  w:st="on"><st1:place w:st="on">UK</st1:place></st1:country-region>. <span  class="GramE">Food Microbiology.</span> <span class="GramE">2008; 25: 301-312.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844513&pid=S1409-1429201100020000600001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="2"></a>2. <span class="SpellE">Normanno</span> G, <st1:personname  productid="La Salandra G" w:st="on">La <span class="SpellE">Salandra</span> G</st1:personname>, <span class="SpellE">Dambrosio</span> A, et al. Occurrence, characterization and antimicrobial resistance of <span class="SpellE">enterotoxigenic</span> <i>Staphylococcus</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> isolated from meat and dairy products. International Journal of Food Microbiology 2007; 115: 290&#8211;296.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844515&pid=S1409-1429201100020000600002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="3"></a>3. Le Loir Y, Baron F, Gautier M. <i>Staphylococcus</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> and food poisoning. <span  class="GramE">Genet.</span> <span class="GramE">Mol. Res. 2003; 2: 63&#8211;67.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844517&pid=S1409-1429201100020000600003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="4"></a>4. <span class="SpellE">Resch</span> M, Nagel V, <span class="SpellE">Hertel</span> C. Antibiotic resistance of <span class="SpellE">coagulase</span>-negative staphylococci associated with food and used in starter cultures. International Journal of Food Microbiology 2008; 127: 99-104.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844519&pid=S1409-1429201100020000600004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="5"></a>5. Pouch, F. Compendium of methods for the Microbiological Examination of Foods 4th. <span class="GramE">Ed American Public Health Association 800 I <st1:place w:st="on">St.</st1:place>, NW Washington, DC.2001.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844521&pid=S1409-1429201100020000600005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="6"></a>6. FDA. <span class="GramE">Bacteriological and Analytical Manual.</span> <span class="GramE">AOAC.</span> <span  class="GramE">18th. Ed.</span> <span class="GramE">New York.1995.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844523&pid=S1409-1429201100020000600006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="7"></a>7. Clinical and Laboratory Standards Institute. <span class="GramE">Antimicrobial susceptibility testing standards M02-A10 and M07-A8.2011.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844525&pid=S1409-1429201100020000600007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a name="8"></a>8. D&#237;az C, Gonz&#225;lez B. <i>S.</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> en queso blanco fresco y su relaci&#243;n con diferentes microorganismos indicadores de calidad sanitaria. </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Rev <span  class="SpellE">Salud</span> <span class="SpellE">P&#250;blica</span> y <span class="SpellE">Nutrici&#243;n</span>. <span class="GramE">2001; 2(3).    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844527&pid=S1409-1429201100020000600008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="9"></a>9. <span class="SpellE">Rosengren</span> A, <span class="SpellE">Fabricius</span> A, <span class="SpellE">Sylv&#233;n</span> S, <span class="SpellE"><span  class="GramE">Lindqvist</span></span> R. Occurrence of food borne pathogens and characterization of <i>Staphylococcus</i> <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span> in cheese produced on farm-dairies. International Journal of Food Microbiology 2010; 144: 263-269.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844529&pid=S1409-1429201100020000600009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="10"></a>10. <span class="SpellE">Ellner</span> R, <span  class="SpellE">Utzinger</span> D, <span class="SpellE">Garc&#237;a</span> V. <span class="SpellE">Aislamiento</span> de <span class="SpellE"><i>Listeria</i></span><i> sp.</i> de <span class="SpellE">diversos</span> <span class="SpellE">alimentos</span> en Costa Rica. </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Rev. <span  class="SpellE">Costarric</span>. Ci. <span class="SpellE">Med</span>.1991; 12: 33-39.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844531&pid=S1409-1429201100020000600010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a name="11"></a>11. Arias ML, <span class="SpellE">Antill&#243;n</span> F. Contaminaci&#243;n microbiol&#243;gica de los alimentos en Costa Rica. Una revisi&#243;n de 10 a&#241;os. Rev. <span class="SpellE">Biomed</span>. 2001; 1: 113-122.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844533&pid=S1409-1429201100020000600011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a name="12"></a>12. Espinoza A, De <st1:personname productid="la Tore M" w:st="on">la <span  class="SpellE">Tore</span> M</st1:personname>, <span class="SpellE">Saling</span> M, S&#225;nchez V. Determinaci&#243;n de <i>Listeria</i> <i>monocytogenes</i> en queso fresco de producci&#243;n artesanal que se expende en los Mercados del distrito de ICA, Enero &#8211;Marzo 2003. Rev. <span class="SpellE">Peru</span>. Exp. Sal. Pub. 2004; 21(2): 71-75.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844535&pid=S1409-1429201100020000600012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a name="13"></a>13. <span  class="SpellE">Sch&#246;bitz</span> R, Mar&#237;n M, <span class="SpellE">Horzella</span> M, y Carrasco, E. Presencia de Listeria monocytogenes en leche cruda y quesos frescos artesanales. </span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Agro.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <st1:country-region w:st="on"><st1:place w:st="on">Sur.</st1:place></st1:country-region> 2001; 29(2): 114-119.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844537&pid=S1409-1429201100020000600013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="14"></a>14. <span class="SpellE">Yucel</span> N, <span  class="SpellE">Citak</span> S, <span class="SpellE">Bayh&#252;n</span> S. Antimicrobial resistance profile of <i>Staphylococcus</i> <span  class="SpellE"><i>aureus</i></span> isolate from clinical samples and foods of animal origin. <span  class="SpellE"><span class="GramE">Foodborne</span></span><span  class="GramE"> pathogens and disease.</span> 2011; (8): 427-431.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844539&pid=S1409-1429201100020000600014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="15"></a>15. Pereira V, Lopes L, Castro A, Silva J. Gibbs P, Teixeira P. Characterization for <span class="SpellE">enterotoxin</span> production, virulence factors, and antibiotic susceptibility of <i>Staphylococcus <span  class="SpellE">aureus</span></i> isolates from various foods y Portugal. <span class="GramE">Food Microbiology.</span> <span  class="GramE">2009; 26: 278-282.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844541&pid=S1409-1429201100020000600015&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="16"></a>16. <span class="SpellE">Aydin</span> A, <span  class="SpellE">Muratoglu</span> K, <span class="SpellE">Sudagidan</span> M, <span class="SpellE">Bostan</span> K, <span class="SpellE">Okuklu</span> B, <span class="SpellE">Harsa</span> S. Prevalence and antibiotic resistance of <span class="SpellE">foodborne</span> <i>Staphylococcus</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> isolates in <st1:country-region w:st="on"><st1:place w:st="on">Turkey</st1:place></st1:country-region>. <span class="SpellE"><span class="GramE">Foodborne</span></span><span  class="GramE"> pathogens and disease.</span> 2011; (8) 63-69.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844543&pid=S1409-1429201100020000600016&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="17"></a>17. <span class="SpellE">Normanno</span> G, <span  class="SpellE">Corrente</span> M, <st1:personname  productid="La Salandra G" w:st="on">La <span class="SpellE">Salandra</span> G</st1:personname>, et al. <span class="SpellE">Methicillin</span>-resistant <i>Staphylococcus</i> <span class="SpellE"><i>aureus</i></span> (MRSA) in foods of animal origin product in Italy. <span class="GramE">International Journal of Food Microbiology.</span> <span class="GramE">2007; 46: 574-581.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=844545&pid=S1409-1429201100020000600017&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="Correspondencia1"></a><a href="#Correspondencia2">*</a><span  style="font-weight: bold;">Correspondencia a</span>: <a name="1_"></a><a  href="#1_1">1</a> <span class="SpellE">Microbi&#243;logo</span>.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> Hospital San Juan de Dios. <span class="SpellE">Caja</span> <span  class="SpellE">Costarricense</span> de <span class="SpellE">Seguro</span> Social<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="2_"></a><a href="#2_2">2</a> <span class="SpellE">Microbi&#243;logo</span>.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <span class="GramE">Hospital de San Vito.</span> <span class="SpellE"><span  class="GramE">Caja</span></span><span class="GramE"> <span  class="SpellE">Costarricense</span> de <span class="SpellE">Seguro</span> Social.</span><o:p></o:p></span></p> <span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US"><a name="3_"></a><a href="#3_3">3</a> <span  class="SpellE">Microbi&#243;logos</span>.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <span class="GramE">Centro de <span class="SpellE">Investigaci&#243;n</span> en <span class="SpellE">Enfermedades</span> <span class="SpellE">Tropicales</span>.</span> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Facultad de Microbiolog&#237;a. Universidad de Costa Rica.&nbsp; </span><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">evelyn.chaves@ucr.ac.cr</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p style="text-align: center;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Recibido 12 diciembre 2011 Aceptado 23 diciembre 2011</span></p> </div> </div> </div> </div> </div> </div>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Little]]></surname>
<given-names><![CDATA[CL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rhoades]]></surname>
<given-names><![CDATA[JR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sagoo]]></surname>
<given-names><![CDATA[SK]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Microbiological quality of retail cheeses made from raw, thermized or pasteurized milk in the UK]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2008</year>
<volume>25</volume>
<page-range>301-312</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Normanno]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[La Salandra]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Dambrosio]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Occurrence, characterization and antimicrobial resistance of enterotoxigenic Staphylococcus aureus isolated from meat and dairy products]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2007</year>
<volume>115</volume>
<page-range>290-296</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Le Loir]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Baron]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gautier]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Staphylococcus aureus and food poisoning]]></article-title>
<source><![CDATA[Genet. Mol. Res]]></source>
<year>2003</year>
<volume>2</volume>
<page-range>63-67</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Resch]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nagel]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hertel]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Antibiotic resistance of coagulase-negative staphylococci associated with food and used in starter cultures]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2008</year>
<volume>127</volume>
<page-range>99-104</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pouch]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Compendium of methods for the Microbiological Examination of Foods]]></source>
<year>2001</year>
<edition>4</edition>
<publisher-loc><![CDATA[NW Washington ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[American Public Health Association 800 I St]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>FDA</collab>
<source><![CDATA[Bacteriological and Analytical Manual]]></source>
<year>1995</year>
<edition>18</edition>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[AOAC]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="">
<collab>Clinical and Laboratory Standards Institute</collab>
<source><![CDATA[Antimicrobial susceptibility testing standards M02-A10 and M07-A8]]></source>
<year>2011</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Díaz]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[González]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[S. aureus en queso blanco fresco y su relación con diferentes microorganismos indicadores de calidad sanitaria]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2001</year>
<volume>2</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rosengren]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fabricius]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sylvén]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lindqvist]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Occurrence of food borne pathogens and characterization of Staphylococcus aureus in cheese produced on farm-dairies]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2010</year>
<volume>144</volume>
<page-range>263-269</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ellner]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Utzinger]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[García]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Aislamiento de Listeria sp. de diversos alimentos en Costa Rica]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Costarric. Ci. Med]]></source>
<year>1991</year>
<volume>12</volume>
<page-range>33-39</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Arias]]></surname>
<given-names><![CDATA[ML]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Antillón]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Contaminación microbiológica de los alimentos en Costa Rica. Una revisión de 10 años]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Biomed]]></source>
<year>2001</year>
<volume>1</volume>
<page-range>113-122</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Espinoza]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[De la Tore]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Saling]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Determinación de Listeria monocytogenes en queso fresco de producción artesanal que se expende en los Mercados del distrito de ICA, Enero -Marzo 2003]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev. Peru. Exp. Sal. Pub]]></source>
<year>2004</year>
<volume>21</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>71-75</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Schöbitz]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Marín]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Horzella]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Carrasco]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Presencia de Listeria monocytogenes en leche cruda y quesos frescos artesanales]]></article-title>
<source><![CDATA[Agro. Sur]]></source>
<year>2001</year>
<volume>29</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>114-119</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Yucel]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Citak]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bayhün]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Antimicrobial resistance profile of Staphylococcus aureus isolate from clinical samples and foods of animal origin]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2011</year>
<volume>8</volume>
<page-range>427-431</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<label>15</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pereira]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lopes]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Castro]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gibbs]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Teixeira]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Characterization for enterotoxin production, virulence factors, and antibiotic susceptibility of Staphylococcus aureus isolates from various foods y Portugal]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2009</year>
<volume>26</volume>
<page-range>278-282</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<label>16</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Aydin]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Muratoglu]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sudagidan]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bostan]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Okuklu]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Harsa]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Prevalence and antibiotic resistance of foodborne Staphylococcus aureus isolates in Turkey]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2011</year>
<volume>8</volume>
<page-range>63-69</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<label>17</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Normanno]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Corrente]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[La Salandra]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) in foods of animal origin product in Italy]]></article-title>
<source><![CDATA[]]></source>
<year>2007</year>
<volume>46</volume>
<page-range>574-581</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
