<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1659-4932</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Nacional de Administración]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev. Nac. Adm.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1659-4932</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Universidad Estatal a Distancia]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1659-49322023000200037</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.22458/rna.v14i2.4666</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Modelo para evaluar la competitividad en empresas de hospedaje con certificado de sostenibilidad turística]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Evaluation model of the competitiveness in lodging companies having certificate of tourism sustainability]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Céspedes-Obando]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Guerrero-Vargas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ligia]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez-Murillo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Erick]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Instituto Tecnológico de Costa Rica Escuela de Idiomas y Ciencias Sociales Campus Tecnológico Local San Carlos]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Costa Rica</country>
</aff>
<aff id="Af2">
<institution><![CDATA[,Instituto Tecnológico de Costa Rica Campus Tecnológico Local San Carlos ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Costa Rica</country>
</aff>
<aff id="Af3">
<institution><![CDATA[,Instituto Tecnológico de Costa Rica Campus Tecnológico Local San Carlos ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Costa Rica</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2023</year>
</pub-date>
<volume>14</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>37</fpage>
<lpage>47</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1659-49322023000200037&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1659-49322023000200037&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1659-49322023000200037&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen La investigación fue desarrollada en la Región Huetar Norte, con el objetivo de diseñar un modelo para evaluar la competitividad en empresas de hospedaje que cuentan con el Certificado de Sostenibilidad Turística (CST). Dicho modelo toma como base las normas internacionales ISO 9001:2015 y la ISO 14001:2015. Se utilizó una metodología mixta que inició con la caracterización de las empresas y la aplicación de un instrumento de evaluación. Los hoteles cumplen con un 84 % de los requisitos normativos, pero también señalan aspectos de inconformidad: definición formal de procesos, interacciones y controles y la falta de autoevaluaciones. El modelo es replicable.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract The research was conducted in the Huetar Norte Region, with the aim of designing a model to assess competitiveness in lodging companies holding the Certificate of Sustainable Tourism (CST). This model is based on the international standards ISO 9001:2015 and ISO 14001:2015. A mixed methodology was employed, beginning with the characterization of the companies and the application of an assessment tool. The hotels meet 84% of the normative requirements, yet they also highlight areas of dissatisfaction: formal definition of processes, interactions and controls, and the lack of self-assessments. The model is replicable.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="fr"><p><![CDATA[Résumé La recherche a été menée dans la région de Huetar Norte, dans le but de concevoir un modèle d&#8217;évaluation de la compétitivité des entreprises hôtelières détenant le Certificat de Tourisme Durable (CST). Ce modèle est basé sur les normes internationales ISO 9001:2015 et ISO 14001:2015. Une méthodologie mixte a été utilisée, commençant par la caractérisation des entreprises et l&#8250;application d&#8250;un outil d&#8250;évaluation. Les hôtels satisfont à 84 % des exigences normatives, mais ils soulignent également des points de mécontentement : définition formelle des processus, interactions et contrôles, et absence d&#8250;autoévaluations. Le modèle est reproductible.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo A pesquisa foi conduzida na Região Huetar Norte, com o objetivo de desenvolver um modelo para avaliar a competitividade em empresas de hospedagem que possuem o Certificado de Sustentabilidade Turística (CST). Esse modelo tem como base as normas internacionais ISO 9001:2015 e ISO 14001:2015. Foi utilizada uma metodologia mista, começando pela caracterização das empresas e pela aplicação de um instrumento de avaliação. Os hotéis atendem a 84% dos requisitos normativos, mas também apontam aspectos de insatisfação: definição formal de processos, interações e controles, e a falta de autoavaliações. O modelo é passível de replicação.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[competitividad]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[estándares internacionales]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[turismo.]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[competitiveness]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[international standards]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[tourism.]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[compétitivité]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[normes Internationales]]></kwd>
<kwd lng="fr"><![CDATA[tourisme.]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[competitividade]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[normas internacionais]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[turismo.]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Correa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Santiago]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Puerta]]></surname>
<given-names><![CDATA[Antonio]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Restrepo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Bernardo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Investigación Evaluativa. Especialización en Teoría, Métodos y Técnicas de Investigación Social]]></source>
<year>2002</year>
<publisher-loc><![CDATA[Bogotá, Colombia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[ARFO Editores e Impresores Ltda]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Expósito]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jorge]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análisis cientimétrico, conceptual y metodológico de la investigación española sobre evaluación de programas educativos (1975/2000). Capítulo I. Investigación Evaluativa.]]></source>
<year>2004</year>
<publisher-loc><![CDATA[Granada, España ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Repositorio Institucional de la Universidad de Granada]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Greene]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jennifer.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Caracelli]]></surname>
<given-names><![CDATA[Valerie.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Graham]]></surname>
<given-names><![CDATA[Wendy.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Toward a Conceptual Framework for Mixed- Method Evaluation Designs. Educational Evaluation and Policy Analysis]]></source>
<year>1989</year>
<page-range>255-74</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gutiérrez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Humberto.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[De la Vara]]></surname>
<given-names><![CDATA[Román]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Análisis y Diseño de Experimentos. Ciudad de México]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-name><![CDATA[McGraw-Hill Interamericana]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hamui-Sutton]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alicia.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Un acercamiento a los métodos mixtos de investigación en educación médica. Investigación en educación médica]]></source>
<year>2013</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[Roberto.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fernández]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Baptista]]></surname>
<given-names><![CDATA[María.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Metodología de la investigación]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Ciudad de México ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[McGraw-Hill Interamericana de México]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Instituto Costarricense de Turismo</collab>
<source><![CDATA[Anuario Estadístico de Turismo 2015]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-name><![CDATA[Obtenido de Sitio web del Instituto Costarricense de Turismo]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Instituto de Normas Técnicas de Costa Rica</collab>
<source><![CDATA[¿Qué es normalización?]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-name><![CDATA[Sitio web de INTECO]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Montgomery]]></surname>
<given-names><![CDATA[Douglas.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Design, and analysis of experiments.]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-name><![CDATA[John Wiley and Sons, Inc]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ñaupas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Humberto.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mejía]]></surname>
<given-names><![CDATA[Elías.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Novoa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eliana.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Villagómez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alberto.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Metodología de la investigación cuantitativa-cualitativa y redacción de la tesis]]></source>
<year>2014</year>
<publisher-loc><![CDATA[Bogotá ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones de la U]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>OECD</collab>
<source><![CDATA[Publications: Indicators for measuring Competitiveness in Tourism]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-name><![CDATA[Sitio web de la OECD]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Organización Mundial del Turismo</collab>
<source><![CDATA[Sitio Web de la OMT]]></source>
<year>2019</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez Serrano]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gloria]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Elaboración de Proyectos Sociales: Casos prácticos]]></source>
<year>2021</year>
<publisher-name><![CDATA[Narcea Ediciones]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pérez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Ramón.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[García]]></surname>
<given-names><![CDATA[José.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Diagnóstico, Evaluación y toma de decisiones. Serie: Tratado de educación personalizada]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Rialp, S. A.]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Porter]]></surname>
<given-names><![CDATA[Michael.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estrategia competitiva: Técnicas para el análisis de la empresa y sus competidores]]></source>
<year>2009</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Pirámide]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wa-Mbaleka]]></surname>
<given-names><![CDATA[Safary]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Qualitative Research Primer Workbook. Filipinas]]></source>
<year>2019</year>
<publisher-name><![CDATA[Oikos Biblios Publishing House]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
