<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1409-0015</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Medicina Legal de Costa Rica]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Med. leg. Costa Rica]]></abbrev-journal-title>
<issn>1409-0015</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Asociación Costarricense de Medicina Forense]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1409-00152015000200013</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Tumores intraventriculares supratentoriales de origen glial]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Esquivel M]]></surname>
<given-names><![CDATA[Miguel A]]></given-names>
</name>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Quesada G]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jose A]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gutierrez G]]></surname>
<given-names><![CDATA[Desireé]]></given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Servicio Neurocirugía Hospital México  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2015</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2015</year>
</pub-date>
<volume>32</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>120</fpage>
<lpage>128</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1409-00152015000200013&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1409-00152015000200013&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1409-00152015000200013&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Los tumores gliales intraventriculares representan un gran reto de acceso neuroquirúrgico debido a su localización profunda, asociación intima con numerosas estructuras vasculares de áreas críticas cerebrales y su relación circunferencial a múltiples tractos subcorticales. Debido a todo esto, el acceso quirúrgico a estas regiones, debe incluir una serie de consideraciones minuciosas anatómicas para minimizar el riesgo de lesión a estructuras de considerable importancia y funcionabilidad y lograr una resección máxima posible. Presentamos una reseña de 4 casos los cuales fueron ingresados y atendidos por el servicio de neurocirugía del Hospital México, los cuales ingresaron en un intervalo de 8 meses entre agosto del 2012 y febrero del 2013.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Intraventricular tumor represent a big neurosurgical approach challenge because of thier deep localization, intimal association with critical arterial vessels, and circunferential relations with withe matter tracts. It is why, surgical access to these regions must include anatomical issues to minimize injuries to structures of vital importance and functionability. We present a resume of 4 cases which where admitted to Neusurgical Service of Hospital Mexico between august 2012 and february 2013.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Tumores gliales intraventriculares]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[neurocirugía]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[acceso quirúrgico]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Intraventricular glial tumors]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[neurosurgery]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[surgical access]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <div class="Section1">     <p class="MsoNormal" style="text-align: right;" align="right"><b  style=""><span style="font-family: Verdana;">Revisión bibliográfica<o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-family: Verdana;">Tumores <span  class="SpellE">intraventriculares</span> <span class="SpellE">supratentoriales</span> de origen <span class="SpellE">glial</span><o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Miguel A. Esquivel M.<a href="#Enlace_1">*</a><a name="Enlace_4"></a>+ <span  class="SpellE">Jose</span> A. Quesada G<span class="GramE">.<a  href="#Enlace_2">*</a></span><a href="#Enlace_2">*</a><a  name="Enlace_5"></a>+ <span class="SpellE">Desireé</span> <span  class="SpellE">Gutierrez</span> G.<a href="#Enlace_3">***</a><a name="Enlace_6"></a>+<o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Resumen:<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los tumores <span  class="SpellE">gliales</span> <span class="SpellE">intraventriculares</span> representan un gran reto de acceso <span class="SpellE">neuroquirúrgico</span> debido a su localización profunda, asociación intima con numerosas estructuras vasculares de áreas críticas cerebrales y su relación circunferencial a múltiples tractos subcorticales. Debido a todo esto, el acceso quirúrgico a estas regiones, debe incluir una serie de consideraciones minuciosas anatómicas para minimizar el riesgo de lesión a estructuras de considerable importancia y <span class="SpellE">funcionabilidad</span> y lograr una resección máxima posible.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Presentamos una reseña de 4 casos los cuales fueron ingresados y atendidos por el servicio de neurocirugía del Hospital México, los cuales ingresaron en un intervalo de 8 meses entre agosto del 2012 y febrero del 2013.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Palabras clave:<o:p></o:p></span></b></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Tumores <span  class="SpellE">gliales</span> <span class="SpellE">intraventriculares</span>, neurocirugía, acceso quirúrgico.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Abstract:<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Intraventricular</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> tumor represent a big neurosurgical approach challenge because of <span  class="SpellE">thier</span> deep localization, <span class="SpellE">intimal</span> association with critical arterial vessels, and <span class="SpellE">circunferential</span> relations with <span class="SpellE">withe</span> matter tracts. It is <span  class="GramE">why,</span> surgical access to these regions must include anatomical issues to minimize injuries to structures of vital importance and <span class="SpellE">functionability</span>.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">We present a resume of 4 cases which where admitted to <span class="SpellE">Neusurgical</span> Service of Hospital <st1:country-region  w:st="on"><st1:place w:st="on">Mexico</st1:place></st1:country-region> between august 2012 and <span class="SpellE"><span class="GramE">february</span></span> 2013.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Key words:<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US">Intraventricular</span></span></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <span  class="SpellE">glial</span> tumors, neurosurgery, surgical access.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Caso 1<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Masculino de 15 años, vecino de Río Cuarto de Grecia, sin antecedentes personales, quien consultó por historia de 4 meses de evolución de cefalea persistente, vómitos en proyectil y visión borrosa. A su ingreso al servicio de Neurocirugía del Hospital México se documentó en el examen físico un <span class="SpellE">papiledema</span> Grado IV bilateral y síndrome de <span class="SpellE">Parinaud</span>. El TAC de ingreso demuestra gran lesión heterogénea <span class="SpellE">intraventricular</span>.<o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Debido al síndrome de hipertensión <span class="SpellE">endocraneana</span> se llevó a sala de operaciones donde para se coloca derivación ventrículo peritoneal <span class="SpellE">Pudenz</span> presión Media. Se realiza Resonancia Magnética <span class="GramE">( <a  href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i1.jpg">fotos</a></span><a  href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i1.jpg"> 1</a> y <a  href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i2.jpg">2</a>)<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La espectroscopia de la resonancia magnética demostró picos de elevación del pico de colina en los <span class="SpellE">multi</span> <span class="SpellE">voxels</span> analizados, lo que sugería replicación celular tumoral elevada.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Fue llevado a sala de operaciones, donde se realizó un abordaje <span class="SpellE">interhemisférico</span> <span  class="SpellE">transcalloso</span> anterior derecho, con resección macroscópica subtotal. Biopsia por congelación positiva por tumor de origen <span class="SpellE">glial</span>.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Luego de la cirugía es trasladado <span class="SpellE">extubado</span> a la unidad de cuidado intensivo <span class="SpellE">neuroquirúrgico</span>. Luego de 8 horas post operatorio el paciente inició con dificultad respiratoria, alteración del estado de despierto que ameritó secuencia rápida de intubación. Realizó posturas de descerebración.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se realiza lleva una tomografía (<a href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i3.jpg">foto 3</a>.), donde se documenta importante edema cerebral a nivel de núcleos de la base, sin evidencia de hidrocefalia. Paciente fallece a las 12 horas post operatorias. La biopsia fue positiva por <span class="SpellE">Ependimoma</span> grado III de la OMS.<o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Caso 2<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Paciente femenina de 23 años, con historia de 2 meses de evolución de cefalea persistente refractaria al manejo con analgésicos. A su ingreso al servicio de neurocirugía se documenta <span class="SpellE">papiledema</span> grado IV y un sexto par craneal derecho. Se realizó TAC de cráneo (<a  href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i4.jpg">foto 4</a>).<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Es llevada a sala de operaciones donde se realiza abordaje <span class="SpellE">interhemisférico</span> <span  class="SpellE">transcalloso</span> anterior izquierdo con resección macroscópica <span class="GramE">completa(</span><a  href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i5.jpg">foto 5</a>). La biopsia por congelación fue positiva por glioma de alto grado y la definitiva compatible con <span class="SpellE">glioblastoma</span> <span  class="SpellE">intraventricular</span>.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La paciente <span  class="SpellE">convalesce</span> en la unidad de cuidado intensivo <span class="SpellE">neuroquiúrgico</span> durante dos días donde evoluciona sin <span class="SpellE">deficit</span> neurológico nuevo, alerta, consciente colaboradora. Es trasladada en el post operatorio 3 a las camas del salón.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La paciente evoluciona satisfactoriamente y se egresa, sin embargo, 9 días después es trasladada del Hospital de Liberia por claudicación <span class="SpellE">ventilatoria</span>, se recibe en el servicio de Emergencias del Hospital México con pupilas dilatadas fijas y con Glasgow de 3, se documenta hidrocefalia aguda en el TAC de cráneo realizado ese día y síndrome de deterioro <span class="SpellE">rostrocaudal</span>. La paciente se declara fallecida a las 6 horas de su reingreso hospitalario<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Caso 3<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Masculino de 16 años vecino de Alajuela, estudiante quien consulta por 4 meses de cefalea persistente y vómitos. El examen físico reveló <span class="SpellE">papiledema</span> bilateral y fenómeno de <span  class="SpellE">Parinaud</span>. En la <a href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i6.jpg">foto 6</a>, se demuestra la <span class="SpellE">tomografia</span> de ingreso en la cual se observa una gran <span class="SpellE">lesion</span> de ubicación <span class="SpellE">intraventricular</span> que parece ser originada del tercer ventrículo, muy heterogénea y <span class="SpellE">exofítica</span>. Se llevó a sala de operaciones para colocó derivación ventrículo peritoneal y se programó de manera electiva para la resección.<o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Dos semanas después es llevado al quirófano donde se realiza abordaje <span class="SpellE">inherhemisférico</span> <span  class="SpellE">transcalloso</span> anterior izquierdo, con resección macroscópica completa de la lesión cuya biopsia definitiva fue compatible con un <span class="SpellE">Ependimoma</span> grado II de la OMS. En la <a href="/img/revistas/mlcr/v32n2/art13i7.jpg">foto 7</a>, puede observarse la resección con un sangrado moderado del lecho quirúrgico<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El paciente <span  class="SpellE">convalesce</span> en el servicio de neurocirugía con secuelas neurológicas que condicionaron una condición en encamamiento y múltiples complicaciones infecciosas <span  class="SpellE">nosocomiales</span>. Es egresado en el <span  class="SpellE">dia</span> 62 de estancia hospitalaria para iniciar su proceso de rehabilitación, pero fallece meses después en su hogar víctima de complicaciones respiratorias.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Discusión<o:p></o:p></span></b></p>     <div style="text-align: justify;"> </div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los tumores <span  class="SpellE">intraventriculares</span> representan un reto diagnóstico y terapéutico importante para el neurocirujano, debido<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> al</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> amplio cuadro clínico, a las posibilidades diagnósticas abundantes y además, por los difíciles accesos quirúrgicos </span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">que</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> muchas veces deben realizarse para el manejo de estas lesiones.</span></div>     <div></div> <span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"></div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Existe controversia en lo que a epidemiología se refiere, pues algunos autores incluyen aquellos tumores que se<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> originan</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> en estructuras <span  class="SpellE">paraventriculares</span> y que se extienden al sistema ventricular. En cambio, otros abogan porque<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> se</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> deben incluir solamente los primariamente originados en el ventrículo.<o:p></o:p></span></div>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Desde el punto de vista histológico, los tumores <span class="SpellE">intraventriculares</span> (TIV) pueden ser de una basta variedad de estirpes,<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> siendo</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> el <span  class="SpellE">ependimoma</span> de manera global, el más frecuente principalmente en edad pediátrica y pacientes adultos</span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> jóvenes</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">. El resto de estirpes se dividen en papilomas de plexo coroideo, <span class="SpellE">meningiomas</span>, <span  class="SpellE">astrocitomas</span> de células</span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> gigantes</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> (SEGAS), <span  class="SpellE">metastasis</span>, <span class="SpellE">neurocitomas</span> centrales y tumores germinales.</span></div>     <div style="text-align: justify;"></div> <span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span>     <div style="text-align: justify;"></div> <span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El <span class="SpellE">ependimoma</span> representa entre el 8% y 13% de los tumores del sistema nervioso en la infancia y pacientes jóvenes</span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> menores</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de 20 años<a href="#3"><sup>(3)</sup></a>, dos tercios se originan en la fosa posterior y el otro tercio son <span class="SpellE">supratentoriales</span>.<o:p></o:p></span></div>     <div></div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los <span  class="SpellE">ependimomas</span> <span class="SpellE">supratentoriales</span> son más comunes asociados a los ventrículos laterales en su interior, o como masas<o:p></o:p></span><span  class="SpellE"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> paraventriculares</span></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> con que se extienden, pero también pueden existir como masas aisladas del tercer ventrículo<a href="#4"><sup>(4)</sup></a>. En </span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">un</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> 50% los <span  class="SpellE">ependimomas</span> <span class="SpellE">supratentoriales</span> asocian compromiso del parénquima cerebral. Muchos de ellos en los </span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">estudios</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> radiológicos están asociados a quistes <span class="SpellE">intratumorales</span>, sin embargo, la apariencia quística de estas lesiones</span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> parecen</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> estar asociados a grados histopatológicos más elevados<a href="#5"><sup>(5)</sup></a>.</span></div>     <div></div> <span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span>     <div style="text-align: justify;"></div> <span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span>     <div style="text-align: justify;"></div> <span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Macroscópicamente es un tumor delimitado de consistencia blanda, friable. Histológicamente el rasgo característico</span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> es</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> la roseta <span  class="SpellE">ependimaria</span>, la cual no siempre está presente en todos los casos, lo más común es la disposición de las</span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> células</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> tumorales alrededor de los vasos sanguíneos (<span class="SpellE">pseudorosetas</span> <span  class="SpellE">perivasculares</span>). La variante maligna es rara y se<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> diagnóstica</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> cuando apreciamos invasión, una extensa necrosis y <span class="SpellE">atipia</span> <span  class="SpellE">citológica</span>. La benignidad histológica no guarda<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> relación</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> con un comportamiento clínico benigno.<o:p></o:p></span> </div>     <div></div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Las implicaciones <span class="SpellE">pronósticas</span> de los <span class="SpellE">ependimomas</span> desde el punto de vista histológico son controversiales. Aun en<o:p></o:p></span><span  class="SpellE"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> aunsencia</span></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de <span  class="SpellE">atipia</span> celular y <span class="SpellE">necrosis,este</span> tipo de lesiones, tienen una importante probabilidad de recurrencia aunque</span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> se</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> realicen resecciones macroscópicas completas.</span> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span> </div>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;">     <div style="text-align: justify;"></div> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Existe evidencia de que los <span class="SpellE">ependimomas</span> <span class="SpellE">supratentoriales</span> pueden tener un peor pronóstico con respecto a su<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> contraparte</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> <span class="SpellE">infratenrorial</span> independientemente del tipo histológico<a href="#9"><sup>(9)</sup></a>.<o:p></o:p></span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span>    <br> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En su estudio <span  class="SpellE"><span class="GramE">coopertativo</span></span><a  href="#13"><sup><span class="GramE">(</span>13)</sup></a> en 1998 Robertson publica en pacientes pediátricos una serie donde refiere un 64% de<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> resecciones</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> totales de <span  class="SpellE">ependimomas</span> <span class="SpellE">supratentoriales</span> contra un 38% en los casos de los <span class="SpellE">infratentoriales</span><o:p></o:p></span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span>    <br> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En los casos de pacientes en edades pediátricas, debido al riesgo de recidiva, se han <span class="SpellE">incluído</span> de manera importante,<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> las</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> terapias coadyuvantes incluyendo la quimioterapia. Esto por cuanto, tendencias pasadas solamente apuntaban a<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> la</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> cirugía y radioterapia para el caso de <span class="SpellE">ependimomas</span>. Actualmente las estrategias de manejo debaten acerca de la<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> evidencia</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> que existe de la <span  class="SpellE">quimio</span> en este tipo de tumores.<o:p></o:p></span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span>    <br> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Sobre la evidencia <span class="SpellE">acutal</span>, la cirugía junto con radioterapia, ofrece tasas de sobrevida y de sobrevida libre de progresión<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> hasta 5 años.<o:p></o:p></span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span>    <br> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En relación al caso del <span class="SpellE">astrocitoma</span> de alto grado presentado en <span class="SpellE">ester</span> artículo, precisamente, llama la atención, que<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> los</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> otros tumores de origen <span class="SpellE">glial</span> ( <span class="SpellE">astrocitomas</span> y <span class="SpellE">oligodendrogliomas</span>) son sumamente raros que sucedan dentro de la anatomía ventricular. La OMS clasifica al <span class="SpellE">glioblastoma</span> <span class="SpellE">intraventricular</span> como "excepcional" en su ocurrencia en su libro<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> oficial</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de tumores del sistema nervioso central<o:p></o:p></span> </div>     <div></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Así por ejemplo, <span  class="SpellE">Stark</span> y <span class="SpellE">cols</span><span  class="GramE">.<a href="#11"><sup>(</sup></a></span><a href="#11"><sup>11)</sup></a> en el año 2005 publica una serie de 267 casos consecutivos de <span class="SpellE">glioblastomas</span> a nivel<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> institucional</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, en donde no se reportó ningún caso de lesión <span class="SpellE">intraventricular</span>. Por su parte, <span class="SpellE"><span class="GramE">Golkap</span></span><a  href="#12"><sup><span class="GramE">(</span>12)</sup></a> reporta una serie<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de 112 casos de GBM en donde 5 pacientes se diagnosticaron con lesiones intraventriculares en una experiencia acumulada de 27 años</span></span><small><span  style="font-family: verdana;"></span></small><o:p></o:p></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Su <span  class="SpellE">su</span> publicación del 2001, <span class="SpellE">Suh</span> y <span  class="GramE">colaboradores<a href="#2"><sup>(</sup></a></span><a  href="#2"><sup>2)</sup></a> refieren que los <span class="SpellE">astrocitomas</span> de alto grado <span  class="SpellE">intraventriculares</span>, ocurren por lo general en los ventrículos laterales y Manzano<a href="#6"><sup>(6)</sup></a> en 1997 reporta el caso de un <span class="SpellE">Glioblastoma</span> del<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> tercer</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> ventrículo. Se cree que se dan como consecuencia principalmente, de la extensión tumoral desde otras zonas anatómicas adyacente, como por ejemplo, el tálamo como sitio común de origen, por lo que existe controversia con el término "<span class="SpellE">intraventricular</span>" como se había citado anteriormente.<o:p></o:p></span>     <div style="text-align: justify;"></div>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Secer</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> y <span class="SpellE"><span  class="GramE">cols</span></span><a href="#7"><sup><span class="GramE">(</span>7)</sup></a> reportan en 2008 la experiencia con 9 <span class="SpellE">glioblastomas</span> <span  class="SpellE">intraventriculares</span>, de los cuales, 7 se originaron el los ventrículos laterales y 2 en el <span  class="SpellE">septum</span> <span class="SpellE">pellucidum</span>. En esta serie realizada en Turquía, solamente en uno de los casos se pudo realizar resección macroscópica completa, y en otros 8 la resección fue subtotal.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La mortalidad asociada al procedimiento quirúrgico fue de un paciente, el cual falleció un mes luego de la cirugía a consecuencia de una hemorragia intracerebral.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Como algo notorio de la publicación de <span class="SpellE">Secer</span>, es que, luego del diagnóstico con resonancia magnética, a los 9 pacientes se les realizó una <span class="SpellE">angiografia</span> cerebral diagnóstica, que según el autor, se llevaron a cabo con 2 objetivos: planeamiento quirúrgico y diagnóstico diferencial, algo que no se realizó en ninguno de los tres casos de nuestro centro.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Como se ha mencionado reiteradamente, el abordaje quirúrgico de estas lesiones no es fácil en cualquiera de las ubicaciones posibles, y representan para el neurocirujano un reto difícil de sobrellevar <span class="SpellE">D´Angelo</span> y <span class="GramE">colaboradores<a  href="#8"><sup>(</sup></a></span><a href="#8"><sup>8)</sup></a> publicaron su experiencia de 10 años con 72 casos de tumores <span class="SpellE">intraventriculares</span> en pacientes adultos y pediátricos. En este estudio concluyeron que en el 82% de los casos fue posible la resección macroscópica total, con una tasa de morbilidad post operatoria del 11%, resaltando además que la mortalidad asociada<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> al</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> procedimiento quirúrgico fue de ningún caso.<o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Una de las conclusiones de este último autor, es que el abordaje <span class="SpellE">transcalloso</span> <span class="SpellE">interhemisférico</span> es un procedimiento de elección en tumores meramente <span  class="SpellE">intraventriculares</span>, y que en su experiencia, recomienda que sí <span class="GramE">existe</span> un crecimiento importante extra <span class="SpellE">ependimario</span>, el abordaje <span  class="SpellE">transcortical</span> puede ser de ayuda en esos casos. Además <span class="SpellE">Tew</span> y <span class="GramE">colaboradores<a  href="#10"><sup>(</sup></a></span><a href="#10"><sup>10)</sup></a> concluyen que el mejor abordaje para este tipo de lesiones, será aquel que conlleve el camino mas corto para acceder a él.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Conclusiones:<o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Las lesiones de origen <span  class="SpellE">intraventricular</span>, independientemente sea cual sea su origen histopatológico, no son lesiones fáciles de sobrellevar ni para el paciente ni para el neurocirujano.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Las lesiones de origen <span  class="SpellE">Glial</span> presentadas en este artículo, representaron un reto para el servicio de Neurocirugía del Hospital México, y conllevaron mucha dedicación tanto en la planificación, <span class="SpellE">transoperatorio</span> y cuido post quirúrgico de cada uno de los casos.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En cada uno de los 3 casos se alcanzó la resección macroscópica completa, sin que <span class="SpellE">existeria</span> mortalidad <span class="SpellE">transoperatoria</span>.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Sólo uno de los casos resultó fallecido por complicaciones mediatas post cirugía (edema cerebral) y los otros dos casos fallecieron por complicaciones tardías.<o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El <span class="SpellE">glioblastoma</span>, independientemente de su ubicación, continúa siendo un camino difícil de sobrellevar y superar para cualquier paciente y cirujano que se enfrenten a él. Con respecto al <span class="SpellE">ependimoma</span>, se observó como afectó a dos pacientes varones de edades similares, en ubicaciones <span  class="SpellE">supratentoriales</span>, con resultados dispares: un paciente con mortalidad mediata a la cirugía, y otro con importante compromiso funcional el cual <span class="SpellE">paulatimanente</span> había ido mejorando, que falleció fuera de nuestro centro médico.<o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La experiencia aprendida con estos casos, nos hace concluir que contamos con los medios humanos y tecnológicos para abordar este tipo de lesiones <span class="SpellE">integralemente</span>, sin embargo nos enfrentamos a una patología tumoral esencialmente maligna, como es la regla en los casos reportados en la literatura mundial. Hace falta más casuística para realizar un estudio estadísticamente y <span class="SpellE">metodologicamente</span> significativo para hacerlo comparable con los ya <span class="SpellE">publicacods</span> y citados en la bibliografía.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"></span></b></span></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Bibliografía</span></b></span><b  style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US"><o:p></o:p></span></b></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="1"></a>1. <span class="SpellE">Bouffet</span> E, Foreman N: Chemotherapy for intracranial <span class="SpellE">ependymomas</span>. Childs <span class="SpellE">Nerv</span> <span class="SpellE">Syst</span> 15:563–570, 1999.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642598&pid=S1409-0015201500020001300001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="2"></a>2. DANIEL Y. SUH, M.D., PH.D., AND TIMOTHY MAPSTONE, M.D. <span class="SpellE">Pediatricsupratentorial</span> <span  class="SpellE">intraventricular</span> tumors <span class="SpellE">Neurosurg</span> Focus 10 (6)<span  class="GramE">:Article</span> 4, 2001.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642600&pid=S1409-0015201500020001300002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="3"></a>3. <span class="SpellE">Helseth</span> A, <span class="SpellE">Mork</span> SJ: <span class="SpellE">Neoplasms</span> of the central nervous system in <st1:country-region w:st="on"><st1:place w:st="on">Norway</st1:place></st1:country-region>. III. Epidemiological characteristics of intracranial <span  class="SpellE">gliomas</span> according to histology. APMIS 97:547–555, 1989.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642602&pid=S1409-0015201500020001300003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="4"></a>4. <span class="SpellE">Jayawickreme</span> DP, <st1:street w:st="on"><st1:address  w:st="on">Hayward RD</st1:address></st1:street>, <span class="SpellE"><span  class="GramE">Harkness</span></span> WF: Intracranial <span  class="SpellE">ependymomas</span> in childhood: a report of 24 cases followed for 5 years. Childs <span class="SpellE">Nerv</span> <span class="SpellE">Syst</span> 11:409–413, 1995.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642604&pid=S1409-0015201500020001300004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="5"></a>5. <span class="SpellE">Coulon</span> RA, Till K: Intracranial <span class="SpellE">ependymomas</span> in children: a review of 43 cases. Childs Brain 3:154–168, 1977.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642606&pid=S1409-0015201500020001300005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="6"></a>6. <span class="SpellE">Manzano</span> GR. Third ventricular <span class="SpellE">glioblastoma</span> multi- <span  class="SpellE">forme</span>: case report. <span class="SpellE">Neurosurg</span> Rev 1997<span  class="GramE">;20</span>(4):291 – 4.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642608&pid=S1409-0015201500020001300006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="7"></a>7. H. I. SECER, <span class="SpellE">Glioblastoma</span> <span class="SpellE">multiforme</span> of the lateral ventricle: report of nine <span class="SpellE">cases British</span> Journal of Neurosurgery, June 2008; 22(3): 398 – 401.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642610&pid=S1409-0015201500020001300007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="8"></a>8. <span class="SpellE">Vincenzo</span> A. <span class="SpellE">D'Angelo</span>, LATERAL VENTRICLE TUMORS: SURGICAL STRATEGIES ACCORDING TO TUMOR ORIGIN AND DEVELOPMENT-A SERIES OF 72 CASES Neurosurgery 56(ONS <span class="SpellE">Suppl</span> 1 2005.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642612&pid=S1409-0015201500020001300008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="9"></a>9. <span class="SpellE">Jayawickreme</span> DP, <st1:street w:st="on"><st1:address  w:st="on">Hayward RD</st1:address></st1:street>, <span class="SpellE"><span  class="GramE">Harkness</span></span> WF: Intracranial <span  class="SpellE">ependymomas</span> in childhood: a report of 24 cases followed for 5 years. Childs <span class="SpellE">Nerv</span> <span class="SpellE">Syst</span> 11:409–413, 1995.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642614&pid=S1409-0015201500020001300009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="10"></a>10 <span class="SpellE">Tew</span> JM <span  class="SpellE">Jr</span>, Lewis AI, Reichert KW: Management strategies and surgical techniques for deep-seated <span class="SpellE">supratentorial</span> <span class="SpellE">arteriovenous</span> malformations. Neurosurgery 36:1065–1072, 1995.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642616&pid=S1409-0015201500020001300010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="11"></a>11. .Stark <span class="GramE">AM</span>, <span class="SpellE">Nabavi</span> A, <span  class="SpellE">Mehdorn</span> HM, <span class="SpellE">Blomer</span> U. <span class="SpellE">Glioblastoma</span> <span class="SpellE">multiforme</span>—report of 267 cases treated at a single institution. <span class="SpellE">Surg</span> <span class="SpellE">Neurol</span> 2005<span class="GramE">;63:162</span> – 9.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642618&pid=S1409-0015201500020001300011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="12"></a>12 .<span class="SpellE">Gokalp</span> HZ, <span class="SpellE">Yuceer</span> N, <span class="SpellE">Arasil</span> E, et al. <span class="SpellE">Tumours</span> of the lateral ventricle.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> A retrospective review of 112 cases operated upon 1970 – 1997. <span  class="SpellE">Neurosurg</span> Rev 1998<span class="GramE">;21</span>(2 – 3):126 – 37.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642620&pid=S1409-0015201500020001300012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="13"></a>13. Robertson PL, <span class="SpellE">Zeltzer</span> PM, <span class="SpellE">Boyett</span> JM, et al: Survival and prognostic factors following radiation therapy and <span class="SpellE">chemother</span>- <span class="SpellE">apy</span> for <span class="SpellE">ependymomas</span> in children: a report of the Children’s Cancer Group. J <span class="SpellE">Neurosurg</span> 88:695–703, 1998.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642622&pid=S1409-0015201500020001300013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="14"></a>14. <span class="SpellE">Zuccaro</span> G, Sosa F, <span  class="SpellE">Cuccia</span> V, et al: Lateral ventricle tumors in children: a series of 54 cases. </span><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Childs</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> <span class="SpellE">Nerv</span> <span class="SpellE">Syst</span> 15:774–785, 1999.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=642624&pid=S1409-0015201500020001300014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a name="Enlace_1"></a><a  href="#Enlace_4">*</a> Jefe de Servicio Neurocirugía Hospital México<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a name="Enlace_2"></a><a  href="#Enlace_5">**</a> <span class="SpellE">MédicoResidente</span> sexto año Servicio Neurocirugía Hospital México, correo electrónico: josealexquesada@hotmail.com<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><a name="Enlace_3"></a><a  href="#Enlace_6">***</a> Médico Asistente especialista en Neurocirugía Hospital México<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p style="text-align: center;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Recibido para publicación: 31/05/2015 Aceptado: 07/07/2015<o:p></o:p></span></p> </div>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bouffet]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Foreman]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Chemotherapy for intracranial ependymomas]]></article-title>
<source><![CDATA[Childs Nerv Syst]]></source>
<year>1999</year>
<volume>15</volume>
<page-range>563-570</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DANIEL]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[SUH]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[TIMOTHY MAPSTONE]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Pediatricsupratentorial intraventricular tumors Neurosurg Focus]]></source>
<year>2001</year>
<volume>10</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Helseth]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mork]]></surname>
<given-names><![CDATA[SJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Neoplasms of the central nervous system in Norway. III: Epidemiological characteristics of intracranial gliomas according to histology]]></article-title>
<source><![CDATA[APMIS]]></source>
<year>1989</year>
<volume>97</volume>
<page-range>547-555</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jayawickreme]]></surname>
<given-names><![CDATA[DP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hayward]]></surname>
<given-names><![CDATA[RD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Harkness]]></surname>
<given-names><![CDATA[WF]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Intracranial ependymomas in childhood: a report of 24 cases followed for 5 years]]></article-title>
<source><![CDATA[Childs Nerv Syst]]></source>
<year>1995</year>
<volume>11</volume>
<page-range>409-413</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coulon]]></surname>
<given-names><![CDATA[RA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Till]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Intracranial ependymomas in children: a review of 43 cases]]></article-title>
<source><![CDATA[Childs Brain]]></source>
<year>1977</year>
<volume>3</volume>
<page-range>154-168</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Manzano]]></surname>
<given-names><![CDATA[GR]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Third ventricular glioblastoma multi- forme: case report]]></article-title>
<source><![CDATA[Neurosurg Rev]]></source>
<year>1997</year>
<volume>20</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>291 - 4</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[SECER]]></surname>
<given-names><![CDATA[H. I]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Glioblastoma multiforme of the lateral ventricle: report of nine cases]]></article-title>
<source><![CDATA[British Journal of Neurosurgery]]></source>
<year>June</year>
<month> 2</month>
<day>00</day>
<volume>22</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>398 - 401</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vincenzo]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[D'Angelo]]></surname>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[LATERAL VENTRICLE TUMORS: SURGICAL STRATEGIES ACCORDING TO TUMOR ORIGIN AND DEVELOPMENT- A SERIES OF 72 CASES]]></article-title>
<source><![CDATA[Neurosurgery]]></source>
<year>2005</year>
<volume>56</volume>
<numero>^s1</numero>
<issue>^s1</issue>
<supplement>1</supplement>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jayawickreme]]></surname>
<given-names><![CDATA[DP]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hayward]]></surname>
<given-names><![CDATA[RD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Harkness]]></surname>
<given-names><![CDATA[WF]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Intracranial ependymomas in childhood: a report of 24 cases followed for 5 years]]></article-title>
<source><![CDATA[Childs Nerv Syst]]></source>
<year>1995</year>
<volume>11</volume>
<page-range>409-413</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tew]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM Jr]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lewis]]></surname>
<given-names><![CDATA[AI]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Reichert]]></surname>
<given-names><![CDATA[KW]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Management strategies and surgical techniques for deep-seated supratentorial arteriovenous malformations]]></article-title>
<source><![CDATA[Neurosurgery]]></source>
<year>1995</year>
<volume>36</volume>
<page-range>1065-1072</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Stark]]></surname>
<given-names><![CDATA[AM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nabavi]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mehdorn]]></surname>
<given-names><![CDATA[HM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Blomer]]></surname>
<given-names><![CDATA[U]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Glioblastoma multiforme-report of 267 cases treated at a single institution]]></article-title>
<source><![CDATA[Surg Neurol]]></source>
<year>2005</year>
<volume>63</volume>
<page-range>162 - 9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gokalp]]></surname>
<given-names><![CDATA[HZ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Yuceer]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Arasil]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Tumours of the lateral ventricle: A retrospective review of 112 cases operated upon 1970 - 1997]]></article-title>
<source><![CDATA[Neurosurg Rev]]></source>
<year>1998</year>
<volume>21</volume>
<numero>2 - 3</numero>
<issue>2 - 3</issue>
<page-range>126 - 37</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Robertson]]></surname>
<given-names><![CDATA[PL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zeltzer]]></surname>
<given-names><![CDATA[PM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Boyett]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Survival and prognostic factors following radiation therapy and chemother- apy for ependymomas in children: a report of the Children’s Cancer Group]]></article-title>
<source><![CDATA[J Neurosurg]]></source>
<year>1998</year>
<volume>88</volume>
<page-range>695-703</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Zuccaro]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cuccia]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Lateral ventricle tumors in children: a series of 54 cases]]></article-title>
<source><![CDATA[Childs Nerv Syst]]></source>
<year>1999</year>
<volume>15</volume>
<page-range>774-785</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
