<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1409-0015</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Medicina Legal de Costa Rica]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Med. leg. Costa Rica]]></abbrev-journal-title>
<issn>1409-0015</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Asociación Costarricense de Medicina Forense]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1409-00152013000200012</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Intoxicación con cocaína: reporte de caso]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dávila Meneses]]></surname>
<given-names><![CDATA[Juan]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Organismo de Investigación Judicial  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Costa Rica</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>09</month>
<year>2013</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>09</month>
<year>2013</year>
</pub-date>
<volume>30</volume>
<numero>2</numero>
<fpage>106</fpage>
<lpage>112</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1409-00152013000200012&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1409-00152013000200012&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1409-00152013000200012&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[El consumo de cocaína en Costa Rica, en cualquiera de sus presentaciones, es un problema creciente de salud pública y seguridad ciudadana desde la década de los 80&#8217;s. Las complicaciones derivadas de su uso tienen un impacto considerable en la utilización del recurso humano y económico de nuestro sistema de salud y cuya complejidad de manejo es clara: se ha asociado en forma muy importante con la muerte súbita en pacientes jóvenes y sin factores de riesgo, que presentan infartos agudos del miocardio y con la muerte violenta, por ejemplo homicidios, suicidios y accidentes; estos son tan solo dos extremos del conspicuo espectro de la patología asociada a consumo de cocaína y que estamos enfrentando a diario. En este artículo se describe un caso de autopsia realizado en la Sección de Patología Forense del Organismo de Investigación Judicial, en el cual se demostró una intoxicación con cocaína y se exponen en forma detallada los hallazgos histopatológicos del uso de esta droga, así como una revisión de la literatura.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Cocaine use in Costa Rica in any of their presentations is a growing public health and public safety since the early 80&#8217;s. Complications from their use have a considerable impact on human resource utilization and cost of our health system and the complexity of management is clear: it is very important associated with sudden death in young patients without risk factors who have acute myocardial infarction and violent death, such as homicides, suicides and accidents, these are just two ends of the spectrum of conspicuous pathology associated with cocaine use, we face daily. This article discribed a case of autopsy in the Forensic Pathology Section of Judicial Investigation, which was demonstrated with cocaine intoxication and outlines in detail the histopathological findings of this drug, and a review literature.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Cocaína]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[drogadicción]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[intoxicación]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[muerte súbita]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Cocaine]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[drug abuse]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[poisoning]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[sudden death]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <div class="Section1">     <div>     <p style="text-align: right;" class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-family: Verdana;">Revisi&#243;n bibliogr&#225;fica<o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-family: Verdana;">Intoxicaci&#243;n con coca&#237;na: <span class="GramE">reporte</span> de caso</span></b><span  style="font-size: 18pt;"><o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Juan D&#225;vila Meneses<a href="#Correspondencia1">*</a><a name="Correspondencia2"></a>+</span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: windowtext;"> </span><b  style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Resumen: <o:p></o:p></span></b>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El consumo de coca&#237;na en Costa Rica, en cualquiera de sus presentaciones, es un problema creciente de salud p&#250;blica y seguridad ciudadana desde la d&#233;cada de los 80&#8217;s. Las complicaciones derivadas de su uso tienen un impacto considerable en la utilizaci&#243;n del recurso humano y econ&#243;mico de nuestro sistema de salud y cuya complejidad de manejo es clara: se ha asociado en forma muy importante con la muerte s&#250;bita en pacientes j&#243;venes y sin factores de riesgo, que presentan infartos agudos del miocardio y con la muerte violenta, por ejemplo homicidios, suicidios y accidentes; estos son tan solo dos extremos del conspicuo espectro de la patolog&#237;a asociada a consumo de coca&#237;na y que estamos enfrentando a diario. En este art&#237;culo se describe un caso de autopsia realizado en la Secci&#243;n de Patolog&#237;a Forense del Organismo de Investigaci&#243;n Judicial, en el cual se demostr&#243; una intoxicaci&#243;n con coca&#237;na y se exponen en forma detallada los hallazgos histopatol&#243;gicos del uso de esta droga, as&#237; como una revisi&#243;n de la literatura. <o:p></o:p></span></p>     <div>     <p style="text-align: justify;" class="Default"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Palabras clave: </span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Coca&#237;na, drogadicci&#243;n, intoxicaci&#243;n, muerte s&#250;bita <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Summary: <o:p></o:p></span></b></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Cocaine use in <st1:country-region w:st="on"><st1:place w:st="on">Costa Rica</st1:place></st1:country-region> in any of their presentations is a growing public health and public safety since the early 80&#8217;s. Complications from their use have a considerable impact on human resource utilization and cost of our health system and the complexity of management is clear: it is very important associated with sudden death in young patients without risk factors who have acute myocardial infarction and violent death, such as homicides, suicides and accidents, these are just two ends of the spectrum of conspicuous pathology associated with cocaine use, we face daily. <span class="GramE">This article <span class="SpellE">discribed</span> a case of autopsy in the Forensic Pathology Section of Judicial Investigation, which was demonstrated with cocaine intoxication and outlines in detail the <span class="SpellE">histopathological</span> findings of this drug, and a review literature.</span> <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p style="text-align: justify;" class="Default"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Keywords: </span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Cocaine, drug abuse, poisoning, sudden death <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Introducci&#243;n <o:p></o:p></span></b>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La Coca ha sido cultivada por miles de a&#241;os en Sudam&#233;rica, especialmente en las tierras altas de Per&#250; y Bolivia. El arbusto de Coca (<span  class="SpellE">Erythroxylum</span> coca), pertenece a la familia <span  class="SpellE">Erythroxylaceae</span>. Aunque la planta se ve favorecida por el calor y la humedad intensos, es cultivada con frecuencia en &#225;reas m&#225;s secas para garantizar la producci&#243;n de hojas m&#225;s ricas en alcaloides. Cuando la hoja se parte con facilidad de su tallo se considera que esta lista para ser cosechada. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Seg&#250;n estudios realizados por el IAFA, para 1990 Costa Rica era ya un pa&#237;s consumidor de drogas, donde un promedio de 84.142 personas entre los 12 y 70 a&#241;os de edad hab&#237;an consumido alguna droga il&#237;cita en el transcurso de su vida. De ellas, 10.500 hab&#237;an usado en alg&#250;n momento la coca&#237;na y sus derivados. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">De <st1:metricconverter  productid="1990 a" w:st="on">1990 a</st1:metricconverter> 1995, el consumo de crack fue de un 14.3%, llegando a ser considerada por el 33.5% de la poblaci&#243;n nacional como una de las drogas m&#225;s peligrosas. Para 1995, la opini&#243;n de los entrevistados acerca de cu&#225;n f&#225;cil resulta para los interesados conseguir drogas en Costa Rica, fue muy interesante pues expone que el 78.1% de la gente considera que el tr&#225;fico actual y el consumo nacional han creado muchas subsidiarias de distribuci&#243;n de droga para los consumidores locales; un 5.2% atribuye la facilidad de acceso a las drogas al poco control; un 6.9% a las noticias y un 9.8% a otras razones, para un gran total de 94.6% de la poblaci&#243;n nacional que considera el negocio de la droga en Costa Rica como un mercado m&#225;s, al que cualquiera tiene acceso en el momento que lo desee. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Farmacolog&#237;a <o:p></o:p></span></b></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La coca&#237;na se consume en forma de clorhidrato, habitualmente por v&#237;a <span class="SpellE">intranasal</span> o fumada. Cuando se consume mediante la inhalaci&#243;n de coca&#237;na base se conoce como &#8220;crack&#8221; por el peculiar ruido que produce al ser calentada por llama antes de ser inhalada por medio de una pajilla. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La coca&#237;na se absorbe con rapidez desde cualquier mucosa, incluso la ocular. Los efectos de la coca&#237;na fumada como &#8220;crack&#8221; o endovenosa inician en un periodo de tiempo de aproximadamente 10 segundos y desaparecen con mucha rapidez, la coca&#237;na inhalada inicia sus efectos en unos <st1:metricconverter productid="3 a" w:st="on">3 a</st1:metricconverter> 5 minutos despu&#233;s de la aplicaci&#243;n y estos alcanzan sus m&#225;ximos efectos entre <st1:metricconverter productid="10 a" w:st="on">10 a</st1:metricconverter> 20 minutos. Una vez absorbida, la coca&#237;na, es r&#225;pidamente hidrolizada en el plasma a <span class="SpellE">ecgonina</span> <span class="SpellE">metil&#233;ster</span>. Algunos metabolitos de la coca&#237;na, como la <span class="SpellE">benzoilecognina</span>, que carece de efecto psicotr&#243;pico, pueden ser detectados en tejido cerebral de cocain&#243;manos hasta 22 d&#237;as despu&#233;s de su &#250;ltima utilizaci&#243;n, por esta caracter&#237;stica farmacol&#243;gica de una semivida muy larga es que la <span class="SpellE">benzoilecognina</span> se utiliza frecuentemente como una sustancia indicadora en la mayor&#237;a de pruebas de detecci&#243;n de consumo de coca&#237;na <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La coca&#237;na posee varios mecanismos de acci&#243;n, el principal de ellos es la inhibici&#243;n de la recaptaci&#243;n de <span class="SpellE">catecolaminas</span> y serotonina a nivel de la terminaci&#243;n nerviosa lo que produce un aumento en la acci&#243;n de estos neurotransmisores tanto en forma central como perif&#233;rico. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Dosis t&#243;xica <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">30 <span class="SpellE">mg</span> por mucosa o v&#237;a parenteral. 500 <span class="SpellE">mg</span> por v&#237;a oral. Nivel t&#243;xico de coca&#237;na en plasma: 0.0184 <span class="SpellE">&#181;g</span>/ml Nivel mortal de coca&#237;na en sangre: 0.1-0.6 <span class="SpellE">&#181;g</span>/ml Muerte s&#250;bita con psicosis y agitaci&#243;n: 0.6 <span class="SpellE">&#181;g</span>/L <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Efectos farmacol&#243;gicos y manifestaciones cl&#237;nicas <o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Efectos cardiovasculares <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El aumento en la cantidad de noradrenalina a nivel de la sinapsis y en la circulaci&#243;n general (acompa&#241;ada de un aumento de adrenalina) por est&#237;mulo de la m&#233;dula suprarrenal van a producir una serie de efectos biol&#243;gicos muy importantes como lo son el est&#237;mulo de los receptores adren&#233;rgicos que promueven un incremento en el flujo de calcio intracelular que lleva a vasoconstricci&#243;n y el est&#237;mulo de los receptores adren&#233;rgicos que produce un aumento en la frecuencia, automatismo e <span class="SpellE">inotropismo</span> card&#237;acos. <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El aumento de la presi&#243;n arterial por la vasoconstricci&#243;n resultante constituye un importante aumento en la poscarga ventricular que induce hipertrofia muscular; la disminuci&#243;n del influjo de sodio al interior de la c&#233;lula por el bloqueo de los canales r&#225;pidos tiene un efecto depresor sobre el miocardio, al que puede aunarse el efecto de la isquemia coronaria (que puede incluso provocar infartos <span class="SpellE">transmurales</span>). Adem&#225;s, la coca&#237;na acelera el proceso de arteriosclerosis, favorece la agregaci&#243;n plaquetaria, y es directamente t&#243;xica para el <span class="SpellE">miocito</span> card&#237;aco. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Efectos sobre el sistema nervioso central <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En dosis bajas, la coca&#237;na produce sensaci&#243;n de bienestar, alivio de la fatiga f&#237;sica, <span class="SpellE">hiporexia</span> e hiperactividad. A dosis mayores se presentan cuadros de labilidad afectiva, paranoia y ansiedad. La intoxicaci&#243;n aguda puede presentar agitaci&#243;n, midriasis, ansiedad extrema, comportamiento extra&#241;o, ataques de p&#225;nico, priapismo, comportamientos estereotipados, convulsiones, lateralizaci&#243;n neurol&#243;gica y coma. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Efectos sobre el sistema digestivo <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se ha asociado a complicaciones <span class="SpellE">intra</span>-abdominales de tipo isqu&#233;mico, produce isquemia intestinal m&#225;s focal que difusa. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Efectos sobre el sistema respiratorio <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">A nivel nasal, en los pacientes inhaladores de coca&#237;na, es frecuente la perforaci&#243;n del septo. La coca&#237;na inhalada y el crack pero no la coca&#237;na endovenosa, producen <span class="SpellE">broncoconstricci&#243;n</span> en pacientes asm&#225;ticos y no asm&#225;ticos. En ocasiones la coca&#237;na puede producir edema agudo de pulm&#243;n y neumot&#243;rax. <o:p></o:p></span></p> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Aspectos M&#233;dico Legales <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">H</span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">ay tres consideraciones que se deben tomar en cuenta seg&#250;n subraya <span class="SpellE">Wetli</span>: <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"  style="margin-left: 14.2pt; text-indent: -14.2pt; text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Si la muerte se debi&#243; a una sobredosis de la droga. <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"  style="margin-left: 14.2pt; text-indent: -14.2pt; text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Si la muerte se debi&#243; a consecuencias m&#233;dicas del uso cr&#243;nico. <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"  style="margin-left: 14.2pt; text-indent: -14.2pt; text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La modificaci&#243;n del comportamiento con respecto al medio ambiente, teniendo en cuenta el posible da&#241;o que pueda causar a otros o &#233;l mismo. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En la escena de la muerte es muy importante buscar la presencia de drogas u objetos que nos orienten al uso de ellas, como agujas y torniquetes, por ejemplo. Se debe adem&#225;s fijar la posici&#243;n exacta en que se encontr&#243; el cad&#225;ver mediante fotograf&#237;as, con el objeto de evaluar la posibilidad de una asfixia posicional. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Debido a <span  class="SpellE">&#233;sto</span> es muy importante la presencia del m&#233;dico forense en la escena, como tambi&#233;n lo es para el examen externo del cuerpo en el lugar de los hechos, ya que en algunos casos de muerte inducida por coca&#237;na se podr&#225; encontrar una rigidez completa y a la palpaci&#243;n la temperatura est&#225; muy aumentada, evidencia de hipertermia. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En cuanto a la autopsia, el examen externo nos puede revelar evidencias sugestivas de abuso de drogas, por ejemplo laceraciones en la lengua o mordiscos nos orientan a la posibilidad de un status convulsivo que lo llev&#243; a la muerte, como puede suceder en los <span class="SpellE">usadores</span> de coca&#237;na. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">De igual importancia es el examen del tabique nasal que puede revelar una perforaci&#243;n t&#237;pica de la inhalaci&#243;n cr&#243;nica de coca&#237;na. <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Pueden encontrarse cambios t&#237;picos de una asfixia mec&#225;nica, como el edema pulmonar agudo debido a una depresi&#243;n respiratoria central. Las marcas de agujas en las extremidades superiores tambi&#233;n deben buscarse, ya que su presencia puede hacernos sospechar del uso de drogas, y producen reacciones inflamatorias <span class="SpellE">granulomatosas</span> subcut&#225;neas, que pueden ser visibles o palpables, aunque en los <span  class="SpellE">usadores</span> de coca&#237;na es m&#225;s frecuente encontrar m&#250;ltiples <span class="SpellE">equ&#237;mosis</span>, y cicatrices atr&#243;ficas lineales y redondas por repetidas inyecciones en el mismo sentido. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El examen interno puede revelar desde hallazgos inespec&#237;ficos de asfixia mec&#225;nica como edema pulmonar agudo, congesti&#243;n visceral y petequias en pleura y pericardio, hasta una neumonitis por aspiraci&#243;n <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Hallazgos anatomopatol&#243;gicos <o:p></o:p></span></b></p>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Coraz&#243;n. <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Hay evidencia de que en algunos usuarios con o sin enfermedad coronaria <span  class="SpellE">pre</span>-existente, los efectos simpaticomim&#233;ticos y vasoconstrictores de la coca&#237;na pueden producir espasmo de las arterias coronarias con infarto del miocardio y muerte s&#250;bita. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El espasmo de la arteria coronaria inducido por coca&#237;na puede explicar el infarto de miocardio en pacientes con coronarias normales, lo cual se debe al potente efecto simp&#225;tico. Tambi&#233;n en pacientes con aterosclerosis coronaria severa, la coca&#237;na puede jugar un papel <span class="SpellE">contributorio</span>, al aumentar las demandas de ox&#237;geno. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Puede haber de bandas de contracci&#243;n relacionadas directamente con los niveles de coca&#237;na en sangre y en orina con una incidencia del 93% y atribuidas al da&#241;o mioc&#225;rdico inducido por <span class="SpellE">catecolaminas</span>, ya que se produce una alteraci&#243;n intracelular en la homeostasis del calcio. Estas bandas de contracci&#243;n representan un sustrato anat&#243;mico para la producci&#243;n de arritmias card&#237;acas y muerte s&#250;bita. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los cambios histol&#243;gicos de la <span class="SpellE">cardiomiopat&#237;a</span> inducida por <span class="SpellE">catecolaminas</span> han sido bien caracterizados observ&#225;ndose hemorragias focales y difusas a nivel del <span  class="SpellE">subendocardio</span>, miocardio y epicardio <o:p></o:p></span></p> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Pulm&#243;n. <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se ha descrito la aparici&#243;n de un s&#237;ndrome pulmonar agudo despu&#233;s de la inhalaci&#243;n de la coca&#237;na, caracterizado por infiltrado alveolar difuso y fallo respiratorio. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se han reportado m&#250;ltiples hallazgos en autopsias en <span class="SpellE">usadores</span> de coca&#237;na entre las que se pueden citar: hipertrofia e hiperplasia de la media de las arterias pulmonares, con incremento en la incidencia de la hipertensi&#243;n arterial. En cuanto a lesiones pulmonares no vasculares se han reportado hemorragia, edema pulmonar, bronconeumon&#237;a, enfisema pulmonar, <span class="SpellE">bronquiolitis</span> cr&#243;nica con metaplasia escamosa, etc. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">H&#237;gado. <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La coca&#237;na es metabolizada por el sistema citocromo P-450 con producci&#243;n de metabolitos de la droga responsables de necrosis hep&#225;tica inducida por esta droga. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Cerebro. <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se han reportado casos de <span class="SpellE">vasculitis</span> cerebral, hemorragias secundarias a hipertensi&#243;n arterial inducida por la droga, y el <span  class="SpellE">vasoespasmo</span> probablemente puede causar isquemia y lesi&#243;n de la pared de los vasos. <o:p></o:p></span></p> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Ri&#241;&#243;n. <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se han descrito una <span class="SpellE">glomerulonefritis</span> proliferativa difusa, con un infiltrado inflamatorio a base de <span class="SpellE">polimorfonucleares</span> en el glom&#233;rulo, edema intersticial, dilataci&#243;n de t&#250;bulos y la presencia de pigmento en ellos. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Tabique nasal. <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Estudios post <span class="SpellE">morten</span> de la mucosa nasal en <span  class="SpellE">usadores</span> cr&#243;nicos de coca&#237;na muestran cambios <span class="SpellE">arteriolares</span> t&#237;picos y alteraciones <span class="SpellE">perivasculares</span> y subepiteliales compatibles con inflamaci&#243;n cr&#243;nica que consisten en infiltrado de c&#233;lulas mononucleares, particularmente linfocitos. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Estos cambios se han considerado secundarios al <span class="SpellE">vasoespasmo</span> cr&#243;nico inducido por coca&#237;na. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><b style=""><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Rabdomiolisis</span></b></span><b  style=""><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">. <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se ha asociado esta alteraci&#243;n a varios factores entre los que tenemos el efecto vasoconstrictor de la coca&#237;na que puede producir isquemia muscular, el incremento de la actividad muscular y la <span  class="SpellE">hiperpirexia</span> o secundario a adulterantes que puede contener la droga. <o:p></o:p></span></p> </div> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Presentaci&#243;n de caso <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se trata de masculino de 33 a&#241;os de edad, del que se desconocen antecedentes, quien se encontraba en un apartamento junto con su compa&#241;ero de cuarto. Ingres&#243; al servicio sanitario y el compa&#241;ero lo escuch&#243; respirando con dificultad por lo que lo sac&#243; y lo recost&#243; en la cama, falleciendo en el sitio a los pocos minutos. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Al examen externo encontramos un masculino adulto, tatuado, con bajo peso, con un importante eritema en la mucosa nasal y sin datos de traumatismo. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El examen interno revel&#243; hallazgos inespec&#237;ficos como edema, congesti&#243;n y hemorragia pulmonar; congesti&#243;n visceral y petequias en pleura, as&#237; como alteraciones por aterosclerosis coronaria y a&#243;rtica grado I A. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se realiza el estudio histopatol&#243;gico que muestra fibras mioc&#225;rdicas con ausencia de n&#250;cleos, p&#233;rdida de estriaciones y aspecto ondulado. Sistema de conducci&#243;n preservado. Pulmones con edema, congesti&#243;n vascular y hemorragia, presencia de macr&#243;fagos con pigmento pardo; infiltrado inflamatorio mononuclear y c&#233;lulas tipo <span  class="SpellE">Langans</span>. Reacci&#243;n inflamatoria <span  class="SpellE">granulomatosa</span> con necrosis central. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El reporte de los estudios toxicol&#243;gicos evidenci&#243; niveles de coca&#237;na en sangre, de 15ug/ml. Teniendo en cuenta las consideraciones farmacocin&#233;ticas, se comprende que la concentraci&#243;n de coca&#237;na en una muestra depender&#225; de varios par&#225;metros, en especial de la dosis administrada y del tiempo transcurrido desde entonces. Por eso en la pr&#225;ctica los resultados de los an&#225;lisis dan unas cifras muy variadas, en funci&#243;n de la situaci&#243;n concreta. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Conclusiones <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La interpretaci&#243;n m&#233;dico-legal del conjunto de hallazgos surgidos de la investigaci&#243;n, permiti&#243; establecer que se trata de una muerte por intoxicaci&#243;n aguda con coca&#237;na, de etiolog&#237;a m&#233;dico-legal accidental. <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">En efecto, la investigaci&#243;n del lugar del hecho y los resultados de la autopsia judicial fueron totalmente compatibles con una muerte accidental. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">A ello se agregan los resultados de la autopsia m&#233;dico legal, que revelaron una intoxicaci&#243;n aguda con coca&#237;na, que por sus efectos en el coraz&#243;n produce incremento de las necesidades de ox&#237;geno con reducci&#243;n de su aporte causando isquemia del miocardio e infarto de este. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Bibliograf&#237;a <o:p></o:p></span></b>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Bedotto, J.B., Lee, R.W., <st1:city w:st="on"><st1:place w:st="on">Lancaster</st1:place></st1:city>, L.D., et al. (1988). Cocaine and cardiovascular function in dogs: Effects on coronary <span  class="GramE">an</span> peripheral circulation. J Am <span class="SpellE">Coll</span> <span  class="SpellE">Cardiol</span>, 1337.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637063&pid=S1409-0015201300020001200001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Brickner</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">, M. E., Willard, J.E., <span class="SpellE">Eichhom</span>, E.J., et al. (1991). Left Ventricular hypertrophy associated with chronic cocaine abuse. </span><span  class="SpellE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Circulation</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, 84(3), 1130.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637065&pid=S1409-0015201300020001200002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Cam&#237;</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, J. &amp; <span  class="SpellE">Ayesta</span>, <span class="SpellE">F.J</span>. (1997). <span class="SpellE">Farmacodependencias</span>. Barcelona, Espa&#241;a: <span class="SpellE">Masson</span>. 565.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637067&pid=S1409-0015201300020001200003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><br> </span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">    <!-- ref --><br> Choy-Kwong, M. &amp; Lipton, R.B. (1989). </span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Seizures in hospitalized cocaine users.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> </span><span  class="SpellE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Neurology</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, 39: 425.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637070&pid=S1409-0015201300020001200004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Crack y Coca&#237;na. <span class="SpellE">Infofax</span> NIDA. Recuperado el 04/04/2011 de: www.nida.nih.gov/NIDA <span class="SpellE">home</span> 2. <span class="SpellE"><span class="GramE">html</span></span>.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637072&pid=S1409-0015201300020001200005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><br> </span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Consultas y defunciones en los hospitales. <span class="SpellE">Infofax</span> NIDA. www.nida.nih.gov/infofax/consultas.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637074&pid=S1409-0015201300020001200006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Delgado, S. y Torrecilla, J.M. (1999). <i>Medicina Legal en Drogodependencias</i>. Madrid, Espa&#241;a: Agencia Antidroga. Harcourt.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637076&pid=S1409-0015201300020001200007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Due&#241;as, A. (1999). <span style="">Intoxicaciones agudas en medicina de urgencia y cuidados cr&#237;ticos</span>. Barcelona, Espa&#241;a: <span class="SpellE">Masson</span>.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637078&pid=S1409-0015201300020001200008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Ellenhorn</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, M.J. y <span class="SpellE">Barceloux</span>, <span class="SpellE">D.G</span>. (1988). </span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Medical Toxicology.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <span  class="GramE">Diagnosis and Treatment of Human Poisoning<span style="">.</span></span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <span class="SpellE">Espa&#241;a</span>: Elsevier.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637080&pid=S1409-0015201300020001200009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Ellenhorn</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">, M.J. y <span class="SpellE">Ellenhorn&#180;s</span>, M.D. Medical Toxicology. <span class="GramE">(1997). <span style="">Diagnosis and treatment of Human Poisoning.</span></span> </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">(2 <span class="SpellE">ed</span>). Baltimore: Williams &amp; Wilkins.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637082&pid=S1409-0015201300020001200010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Escohotado</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, A. (1994). L<span  style="">as Drogas. De los or&#237;genes a la prohibici&#243;n</span>. Madrid, Espa&#241;a: Alianza.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637084&pid=S1409-0015201300020001200011&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Freud, S. (1968). <span style="">Obras completas</span>. (Vol. 2). Madrid, Espa&#241;a: <span class="SpellE">Bteca</span>. Nueva.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637086&pid=S1409-0015201300020001200012&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Gisbert</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, <span class="SpellE">J.A</span>. (1998). Medicina Legal y Toxicolog&#237;a. (5&#186; <span class="SpellE">ed</span>). Valencia, Espa&#241;a: <span  class="SpellE">Masson</span>.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637088&pid=S1409-0015201300020001200013&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Kloner, R., Hale, S., Alker, K., et al. (1992). <span class="GramE">The effects of acute and chronic cocaine use on the heart.</span> Circulation, 85 (2), 407 <o:p></o:p></span>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637090&pid=S1409-0015201300020001200014&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Madden, J.A. &amp; Powers, R.H. (1990). <span class="GramE">Effect of cocaine and cocaine metabolites on cerebral arteries in vitro.</span> <span class="GramE">Life Sci. 47, 1109.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637091&pid=S1409-0015201300020001200015&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span>    <br> <span class="GramE">    <!-- ref --><br> Minor, R.L., Brook, S., Brown D. y <span class="SpellE">Winniford</span>, M.D. (1991).</span> <span class="GramE">Cocaine-induced <span class="SpellE">myocardical</span> infarction in patients with normal coronary arteries.</span> <span  class="GramE">Annals of Internal Medicine, 115(10), 797.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637094&pid=S1409-0015201300020001200016&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Pascuale</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">, A., <span class="SpellE">Dhuna</span>, A., <span class="SpellE">Altafullah</span>, et al. (1990). <span class="GramE">Cocaine induced-seizures.</span> <span  class="GramE">Neurology, 40, 404.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637096&pid=S1409-0015201300020001200017&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Rezkalla</span></span></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US">, S.H., Hale, S. &amp; <span class="SpellE">Kloner</span>, R. (1990).</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <span  class="GramE">Cocaine-induced heart diseases.</span> <span class="GramE">Am Heart J, 120, 1403.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637098&pid=S1409-0015201300020001200018&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Ritz, M.C., Lamb, R.J., Goldberg, S.R., et al. (1987).</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> Cocaine receptors on dopamine <span class="SpellE">transportes</span> are related to self-administration of cocaine. </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Science, 237, 1219.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637100&pid=S1409-0015201300020001200019&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">S&#225;nchez, J.R. (1993). Psychostimulants. <span class="SpellE">Neurologic</span> <span  class="SpellE">Clinics</span>, 3 (11), 535.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637102&pid=S1409-0015201300020001200020&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Universidad Nacional de Costa Rica. IDESPO. (1998, Marzo). Alcoholismo y drogadicci&#243;n en Costa Rica: Propuesta CCSS-IAFA 1995. Primer Lustro, decenio 1990-2000. Heredia, <span class="SpellE">C.R</span>: UNA.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637104&pid=S1409-0015201300020001200021&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Valerio, M. (1993). Hallazgos histopatol&#243;gicos en <span class="SpellE">usadores</span> de coca&#237;na en Costa Rica. San Jos&#233;, C. R.: UCR.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=637106&pid=S1409-0015201300020001200022&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: windowtext;"><a  name="Correspondencia1"></a><a href="#Correspondencia2">*</a> </span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: windowtext;">M&#233;dico Residente de Medicina Forense. Departamento de Medicina Legal. Organismo de Investigaci&#243;n Judicial. Costa Rica <span  class="SpellE">jdavila@poder</span>-<span class="SpellE">judicial.go.cr</span> <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: windowtext;"></span></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <div style="text-align: center;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: windowtext;">Recibido para publicaci&#243;n:</span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: windowtext;"> 6 de octubre de 2012. <span style="">Aceptado:</span> 15 de enero de 2013</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></div> </div> </div> </div>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bedotto]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lee]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lancaster]]></surname>
<given-names><![CDATA[L.D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cocaine and cardiovascular function in dogs: Effects on coronary an peripheral circulation]]></article-title>
<source><![CDATA[J Am Coll Cardiol]]></source>
<year>1988</year>
<page-range>1337</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Brickner]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Willard]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Eichhom]]></surname>
<given-names><![CDATA[E.J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Left Ventricular hypertrophy associated with chronic cocaine abuse]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1991</year>
<volume>84</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>1130</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Camí]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ayesta]]></surname>
<given-names><![CDATA[F.J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Farmacodependencias]]></source>
<year>1997</year>
<page-range>565</page-range><publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Masson]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Choy-Kwong]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lipton]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Seizures in hospitalized cocaine users]]></article-title>
<source><![CDATA[Neurology]]></source>
<year>1989</year>
<volume>39</volume>
<page-range>425</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>NIDA</collab>
<source><![CDATA[Crack y Cocaína]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>NIDA</collab>
<source><![CDATA[Consultas y defunciones en los hospitales]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Delgado]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Torrecilla]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Medicina Legal en Drogodependencias]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Harcourt]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dueñas]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Intoxicaciones agudas en medicina de urgencia y cuidados críticos]]></source>
<year>1999</year>
<publisher-loc><![CDATA[Barcelona ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Masson]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ellenhorn]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Barceloux]]></surname>
<given-names><![CDATA[D.G]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Medical Toxicology: Diagnosis and Treatment of Human Poisoning]]></source>
<year>1988</year>
<publisher-name><![CDATA[Elsevier]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ellenhorn]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ellenhorn´s]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Diagnosis and treatment of Human Poisoning]]></source>
<year>1997</year>
<edition>2</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Baltimore ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Williams & Wilkins]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Escohotado]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Las Drogas: De los orígenes a la prohibición]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Alianza]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freud]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Obras completas]]></source>
<year>1968</year>
<volume>2</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Bteca. Nueva]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gisbert]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Medicina Legal y Toxicología]]></source>
<year>1998</year>
<edition>5</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Valencia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Masson]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kloner]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hale]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Alker]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The effects of acute and chronic cocaine use on the heart]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1992</year>
<volume>85</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>407</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Madden]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Powers]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Effect of cocaine and cocaine metabolites on cerebral arteries in vitro]]></article-title>
<source><![CDATA[Life Sci]]></source>
<year>1990</year>
<volume>47</volume>
<page-range>1109</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Minor]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brook]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brown]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Winniford]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cocaine-induced myocardical infarction in patients with normal coronary arteries]]></article-title>
<source><![CDATA[Annals of Internal Medicine]]></source>
<year>1991</year>
<volume>115</volume>
<numero>10</numero>
<issue>10</issue>
<page-range>797</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pascuale]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Dhuna]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Altafullah]]></surname>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cocaine induced-seizures]]></article-title>
<source><![CDATA[Neurology]]></source>
<year>1990</year>
<volume>40</volume>
<page-range>404</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rezkalla]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hale]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kloner]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cocaine-induced heart diseases]]></article-title>
<source><![CDATA[Am Heart J]]></source>
<year>1990</year>
<volume>120</volume>
<page-range>1403</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ritz]]></surname>
<given-names><![CDATA[M.C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lamb]]></surname>
<given-names><![CDATA[R.J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Goldberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[S.R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cocaine receptors on dopamine transportes are related to self-administration of cocaine]]></article-title>
<source><![CDATA[Science]]></source>
<year>1987</year>
<volume>237</volume>
<page-range>1219</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J.R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Psychostimulants]]></article-title>
<source><![CDATA[Neurologic Clinics]]></source>
<year>1993</year>
<volume>3</volume>
<numero>11</numero>
<issue>11</issue>
<page-range>535</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<collab>Universidad Nacional de Costa Rica^dIDESPO</collab>
<source><![CDATA[Alcoholismo y drogadicción en Costa Rica: Propuesta CCSS-IAFA 1995]]></source>
<year>1998</year>
<month>, </month>
<day>Ma</day>
<publisher-loc><![CDATA[Heredia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNA]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Valerio]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Hallazgos histopatológicos en usadores de cocaína en Costa Rica]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[San José ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UCR]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
