<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0001-6002</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Acta Médica Costarricense]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Acta méd. costarric]]></abbrev-journal-title>
<issn>0001-6002</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Colegio de Médicos y Cirujanos de Costa Rica]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0001-60022015000100008</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Paraganglioma gangliocítico en la tercera porción del duodeno]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Gangliocytic paraganglioma in the third portion of the duodenum]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez-Pertuz]]></surname>
<given-names><![CDATA[Humberto]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chacón-Garita]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lindsay]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Hospital San Rafael de Alajuela  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>03</month>
<year>2015</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>03</month>
<year>2015</year>
</pub-date>
<volume>57</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>44</fpage>
<lpage>46</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0001-60022015000100008&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0001-60022015000100008&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0001-60022015000100008&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[El paraganglioma gangliocítico es un tumor neuroendocrino no epitelial, originado de la cresta neural, que afecta en la gran mayoría de los casos la segunda porción del duodeno, sin embargo puede presentarse en cualquiera de sus porciones e inclusive originarse en el yeyuno proximal, en el apéndice y en otros sitios menos frecuentes. Por su localización y la tendencia a ulcerarse, estas lesiones pueden manifestarse por sangrado digestivo, ictericia, obstrucción o anemia como en el caso que describiremos más adelante, y muchas veces son encontradas de forma incidental durante procedimientos endoscópicos o autopsias. El paraganglioma gangliocítico es un tumor benigno de pronóstico favorable, aunque se han reportado algunos casos de recurrencia, invasión linfática o metástasis a distancia. Histológicamente el paraganglioma gangliocítico está compuesto por varios patrones celulares, los cuales pueden ser corroborados mediante inmunohistoquímica y su tratamiento debe ir dirigido a la resección local o radical en algunos casos.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Gangliocytic paraganglioma is a non-epithelial, neuroendocrine tumor that originates from the neural crest. In the majority of cases, it affects the second part of the duodenum, however it may occur in any of its parts and even originate in the proximal jejunum, the appendix and other less frequent places. Because of its location and high tendency to ulcerate, these lesions can appear as gastrointestinal bleeding, jaundice, obstruction and anemia, as in the case described herein. Also, many times they are found incidentally during endoscopy or autopsy. Gangliocytic paraganglioma is a benign tumor, with a favorable prognosis, but some cases of recurrence, lymphatic invasion and metastasis have been reported. Histologically gangliocytic paraganglioma is composed by various cell patterns which can be found by immunohistochemistry and in some cases its treatment consists of radical or local resection.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[Paraganglioma]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[gangliocítico]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[inmunohistoquímica]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[sangrado del tracto digestivo]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[Paraganglioma]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[gangliocytic]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[immunohistochemistry]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[gastrointestinal bleeding]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <div class="Section1">     <p class="MsoNormal" style="text-align: right;" align="right"><b  style=""><span style="font-family: Verdana;">Caso <span class="SpellE">cl&#237;nico</span><o:p></o:p></span></b></p>     <div>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><span  class="SpellE"><b style=""><span  style="font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);">Paraganglioma</span></b></span><b  style=""><span style="font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);"> <span  class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span> en la tercera porci&#243;n del duodeno<o:p></o:p></span></b></p>     <div>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);"  lang="EN-US">(<span class="SpellE">Gangliocytic</span> <span  class="SpellE">paraganglioma</span> in the third portion of the duodenum)<o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Humberto &#193;lvarez-<span class="SpellE">Pertuz</span> y Lindsay Chac&#243;n-Garita    <br> </span></b></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: left;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">    <br> <a name="Correspondencia2"></a>*<a href="#Correspondencia1">Direcci&#243;n para correspondencia:</a></span>    ]]></body>
<body><![CDATA[<br> <b style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></b></p>     <div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Resumen <o:p></o:p></span></b></p> </div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El <span class="SpellE">paraganglioma</span> <span class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span> es un tumor neuroendocrino no epitelial, originado de la cresta neural, que afecta en la gran mayor&#237;a de los casos la segunda porci&#243;n del duodeno, sin embargo puede presentarse en cualquiera de sus porciones e inclusive originarse en el yeyuno proximal, en el ap&#233;ndice y en otros sitios menos frecuentes. Por su localizaci&#243;n y la tendencia a ulcerarse, estas lesiones pueden manifestarse por sangrado digestivo, ictericia, obstrucci&#243;n o anemia como en el caso que describiremos m&#225;s adelante, y muchas veces son encontradas de forma incidental durante procedimientos endosc&#243;picos o autopsias. El <span class="SpellE">paraganglioma</span> <span class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span> es un tumor benigno de pron&#243;stico favorable, aunque se han reportado algunos casos de recurrencia, invasi&#243;n linf&#225;tica o met&#225;stasis a distancia. Histol&#243;gicamente el <span class="SpellE">paraganglioma</span> <span  class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span> est&#225; compuesto por varios patrones celulares, los cuales pueden ser corroborados mediante <span  class="SpellE">inmunohistoqu&#237;mica</span> y su tratamiento debe ir dirigido a la resecci&#243;n local o radical en algunos casos. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Descriptores: </span></b><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Paraganglioma</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">, <span class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span>, <span class="SpellE">inmunohistoqu&#237;mica</span>, sangrado del tracto digestivo. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <div>     <p class="MsoNormal"><span class="SpellE"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Abstract</span></b></span><b  style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"> <o:p></o:p></span></b></p> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Gangliocytic</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> <span class="SpellE">paraganglioma</span> <span class="SpellE">is</span> a non-<span class="SpellE">epithelial</span>, <span class="SpellE">neuroendocrine</span> tumor <span class="SpellE">that</span> <span class="SpellE">originates</span> <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">the</span> neural <span class="SpellE">crest</span>. </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">In the majority of cases, it affects the second part of the <span class="GramE">duodenum,</span> however it may occur in any of its parts and even originate in the proximal jejunum, the appendix and other less frequent places. Because of its location and high tendency to ulcerate, these lesions can appear as gastrointestinal bleeding, jaundice, obstruction and anemia, as in the case described herein. Also, many times they are found incidentally during endoscopy or autopsy. <span  class="SpellE">Gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span> is a benign tumor, with a favorable prognosis, but some cases of recurrence, lymphatic invasion and metastasis have been reported. <span class="SpellE">Histologically</span> <span  class="SpellE">gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span> is composed by various cell patterns which can be found by <span class="SpellE">immunohistochemistry</span> and in some cases its treatment consists of radical or local resection. <o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Keywords: </span></b><span  class="SpellE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US">Paraganglioma</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">, <span class="SpellE">gangliocytic</span>, <span class="SpellE">immunohistochemistry</span>, gastrointestinal bleeding. <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El </span><span  class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(0, 1, 1);">paraganglioma</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(0, 1, 1);"> <span  class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">PG es una neoplasia de origen desconocido<span class="GramE">,<a href="#1"><sup>1</sup></a></span><sup> </sup>benigno en la mayor&#237;a de los casos. Por lo general, se presenta en la sexta d&#233;cada de la vida y casi siempre se localiza en el duodeno, rara vez en el yeyuno o el p&#237;loro. Cl&#237;nicamente, se caracteriza por la presencia de dolor abdominal, obstrucci&#243;n o sangrado digestivo. <o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Se trata de un tumor de localizaci&#243;n submucosa, con extensi&#243;n m&#237;nima a la mucosa, constituido por una mezcla de c&#233;lulas endocrinas, ganglionares y fusiformes de tipo nervioso.<sup><a href="#2">2</a> </sup>El tratamiento de esta neoplasia es la escisi&#243;n. <o:p></o:p></span></p>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Caso cl&#237;nico <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);">Paciente </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">masculino, hipertenso, de 37 a&#241;os de edad, con cuadro cl&#237;nico de 6 meses de evoluci&#243;n, caracterizado por astenia, adinamia y descenso progresivo de la hemoglobina, que amerit&#243; transfusi&#243;n sangu&#237;nea. Se le realizaron </span><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);">gastro</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);"> y colonoscop&#237;as, sin hallar lesiones endosc&#243;picas. El ultrasonido abdominal mostr&#243; una imagen epig&#225;strica <span class="SpellE">anecoica</span>, con ecos internos y gas, sin <span class="SpellE">peristalsis</span> ni flujo <span  class="SpellE">doppler</span>; med&#237;a aproximadamente 48,0 x 10,8 x 14.8 <span class="SpellE">mm</span>, para un volumen de 4,0 <span class="SpellE">cc</span> compatible con una colecci&#243;n. El TAC de abdomen mostr&#243; una masa retroperitoneal de contornos lobulados grande, localizada en la regi&#243;n <span  class="SpellE">para&#243;rtica</span> izquierda, en &#237;ntima relaci&#243;n con la tercera y </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">cuarta porci&#243;n del duodeno, sin que se lograra <span class="SpellE">indentificar</span> su origen exacto. Los marcadores tumorales: ant&#237;geno <span class="SpellE">carcinoembrionario</span> (ACE), <span class="SpellE">alfafetoprote&#237;na</span> y <span  class="SpellE">Ca</span> 19-9, se encontraron dentro de los valores normales. Se le realiz&#243; una laparotom&#237;a y se hall&#243; una gran masa de aspecto lobulado, en la uni&#243;n duodeno <span class="SpellE">yeyunal</span>, muy <span  class="SpellE">vascularizada</span>, que produc&#237;a obstrucci&#243;n del 80% del lumen, con abundante tejido inflamatorio y algunas adenopat&#237;as <span class="SpellE">perilesionales</span>. La masa fue resecada completamente, e histol&#243;gicamente se diagnostic&#243; como <span class="SpellE">paraganglioma</span> <span  class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span> (PG). <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div>     <div>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Durante el seguimiento postoperatorio, 2 a&#241;os despu&#233;s se detect&#243; un aumento progresivo en el ACE, y en la tomograf&#237;a una masa localizada en el &#225;ngulo formado por la arteria mesent&#233;rica superior y la aorta, anterior a la vena renal izquierda, sin datos de infiltraci&#243;n vascular, pero con infiltraci&#243;n del yeyuno. El paciente fue reintervenido y se encontr&#243; una lesi&#243;n recidivante localizada en el yeyuno proximal. Histol&#243;gicamente, las lesiones se ubicaron en la submucosa, involucrando todo el grosor de la pared, y con &#250;lceras en la mucosa. Se identific&#243; diferentes poblaciones celulares caracter&#237;sticas del <span class="SpellE">paraganglioma</span>: c&#233;lulas de citoplasma claro dispuestas en un patr&#243;n <span  class="SpellE">organoide</span>, c&#233;lulas ganglionares y escasas c&#233;lulas de morfolog&#237;a fusiforme (<a  href="/img/revistas/amc/v57n1/art09i2.jpg">Figura 2</a>). Con tinciones de <span class="SpellE">inmunohistoqu&#237;mica</span> se confirma el diagn&#243;stico de PG, con la expresi&#243;n de S100, <span class="SpellE">enolasa</span> y <span class="SpellE">sinaptofisina</span> (<a  href="/img/revistas/amc/v57n1/art09i3.jpg">Figura 3</a>). Seis meses despu&#233;s de la &#250;ltima intervenci&#243;n quir&#250;rgica se le practica nueva tomograf&#237;a de abdomen con contraste, donde se observa m&#250;ltiples lesiones hep&#225;ticas, <span class="SpellE">hiperdensas</span>, heterog&#233;neas, cuyo tama&#241;o oscila entre los 5 y los 40mm, e im&#225;genes compatibles con adenopat&#237;as en la vecindad de la arteria mesent&#233;rica superior. Fue valorado en el Servicio de Oncolog&#237;a del Hospital M&#233;xico, donde est&#225; recibiendo tratamiento con quimioterapia de primera l&#237;nea, al considerar dichas lesiones como met&#225;stasis. <a href="/img/revistas/amc/v57n1/art09i1.jpg">Figura 1</a> <o:p></o:p></span></p> </div> </div> </div>     <div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Discusi&#243;n <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El PG del duodeno fue reportado por primera vez por Dahl y <span class="SpellE"><i>cols</i></span>. <span class="GramE">en</span> 1957;<sup><a href="#3">3</a> </sup>el sangrado gastrointestinal es el principal s&#237;ntoma del PG, el cual muchas veces se atribuye a enfermedad ulcerosa, sin embargo, pueden aparecer otros s&#237;ntomas, como dolor o molestias abdominales, obstrucci&#243;n, ictericia, cuando se localiza en la ampolla de <span class="SpellE">Vater</span>, y tambi&#233;n puede ser asintom&#225;tico. <o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Este tumor es en extremo raro; afecta predominantemente hacia la sexta d&#233;cada de la vida;<sup><a href="#4">4</a> </sup>en el 90% de los casos el PG se localiza en la segunda porci&#243;n del duodeno, aunque en ocasiones invade el yeyuno proximal, como en el caso que se reporta.<sup><a href="#5">5</a> </sup>El tumor puede aparecer como una lesi&#243;n <span class="SpellE">polipoide</span> o masa, y las biopsias endosc&#243;picas suelen ser negativas, debido a que el PG es de localizaci&#243;n submucosa.<sup><a href="#6">6</a> </sup>El diagn&#243;stico patol&#243;gico preoperatorio es dif&#237;cil basado solo en la biopsia, de manera que la endoscop&#237;a debe acompa&#241;arse de estudios radiol&#243;gicos. <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El PG es f&#225;cilmente identificable por ultrasonograf&#237;a y se visualiza como una masa <span class="SpellE">isoecoica</span>, mientras que en la tomograf&#237;a computarizada se observa como una masa de tejidos blandos, que es homog&#233;neamente <span class="SpellE">isoatenuada</span>, al lado de la musculatura para vertebral. Debe hacerse diagn&#243;stico diferencial con c&#225;ncer de p&#225;ncreas, c&#225;ncer de duodeno, sarcoma duodenal, angioma, quiste del col&#233;doco, lipoma, <span class="SpellE">hamartoma</span> y linfomas.<a href="#5"><sup></sup></a><sup><a>5</a> </sup><o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El patr&#243;n general presenta tres tipos de c&#233;lulas maduras: neuroendocrinas, fusiformes <span class="SpellE">neurales</span> y ganglionares. El tumor no presenta actividad mit&#243;tica llamativa, ni necrosis.<sup><a  href="#5">5</a> </sup>Con t&#233;cnicas de <span class="SpellE">inmuhistoqu&#237;mica</span>, las c&#233;lulas de tipo neuroendocrino y las c&#233;lulas ganglionares expresan marcadores neuroendocrinos, mientras que las c&#233;lulas fusiformes son positivas para S100. Por otro lado, el Ki 67 podr&#237;a tener un valor limitado.<a href="#7"><sup></sup></a><sup><a>7</a> </sup><o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El diagn&#243;stico diferencial de los PG incluye: tumores del estroma gastrointestinal, tumores originados de m&#250;sculo liso, <span  class="SpellE">paraganglioma</span> convencional, tumor <span  class="SpellE">carcinoide</span> y carcinoma. <o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">EL PG puede ser tratado por escisi&#243;n local, pero los tumores del duodeno frecuentemente requieren <span class="SpellE">pancreatoduodenectom&#237;a</span> o disecci&#243;n de ganglios linf&#225;ticos; cuando se considere posible y seguro, el <span class="SpellE">paraganglioma</span> tambi&#233;n puede ser tratado mediante resecci&#243;n endosc&#243;pica.<a href="#8"><sup></sup></a><sup><a>8</a> </sup><o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Algunas propuestas de manejo publicadas son: <o:p></o:p></span></p> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);">1) Tumores menores de 2 cm, sin evidencia de ganglios linf&#225;ticos, pueden ser tratados por resecci&#243;n endosc&#243;pica<span  class="GramE">,<a href="#9"><sup>9</sup></a></span><sup> </sup>resecci&#243;n quir&#250;rgica mediante <span class="SpellE">ampulectom&#237;a</span> o <span  class="SpellE">tumorectom&#237;a</span> <span class="SpellE">transduodenal</span>, combinando laparoscop&#237;a y <span  class="SpellE">duodenoscop&#237;a</span>. <o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);">2) Tumores grandes con sospecha de ganglios linf&#225;ticos o caracter&#237;sticas histol&#243;gicas que definan <span class="SpellE">pleomorfismo</span> nuclear marcado, alta actividad mit&#243;tica o infiltraci&#243;n neopl&#225;sica de los m&#225;rgenes de resecci&#243;n, son indicaci&#243;n para realizar una <span class="SpellE">pancreatoduodenectom&#237;a</span> con disecci&#243;n de ganglios linf&#225;ticos. <o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Aunque la radioterapia externa adyuvante ha sido usada en algunos pacientes con <span  class="SpellE">paraganglioma</span> localmente avanzado y met&#225;stasis a ganglios linf&#225;ticos, no hay una clara estrategia terap&#233;utica adyuvante en la enfermedad avanzada. La quimioterapia es muy poco empleada debido a la rareza de las met&#225;stasis a distancia, como en el caso reportado, y por la baja sensibilidad de este tipo de tumores a las drogas citot&#243;xicas.<sup>10 </sup><o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Agradecimientos: </span></b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">al Dr. Luis Guillermo Morales Alfaro, cirujano general y gastrointestinal, por su valioso apoyo y colaboraci&#243;n en los procedimientos quir&#250;rgicos realizados en nuestra instituci&#243;n. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Referencias <o:p></o:p></span></b></p> </div>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="1"></a>1. Mills S, Carter D, <span class="SpellE">Greenson</span> J, Reuter V, <span class="SpellE">Stoler</span> M. Diagnostic Surgical Pathology. <span class="GramE">5<sup>th</sup> Edition.</span> <st1:city w:st="on"><span  class="GramE">Philadelphia</span></st1:city><span class="GramE"> <st1:country-region  w:st="on"><st1:place w:st="on">USA</st1:place></st1:country-region>.</span> 2010<span class="GramE">;38:1644</span>.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071573&pid=S0001-6002201500010000800001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="PT-BR"><a name="2"></a>2. <span class="SpellE">Greenson</span> J, <span class="SpellE">Lamps</span> L, Montgomery E, Owens S, <span class="SpellE">Polydorides</span> A, <span class="SpellE"><span class="GramE"><i>et</i></span></span><i> al</i>. Diagn&#243;stico <span class="SpellE">patolog&#237;a</span> gastrointestinal. 1<sup>a</sup> <span class="SpellE">edici&#243;n</span>. <span  class="SpellE">Espa&#241;a</span>. <span class="GramE">2013;</span>5:64.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071575&pid=S0001-6002201500010000800002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="PT-BR"><a name="3"></a>3. <span class="SpellE">Prieto</span> C, <span class="SpellE">Zozaya</span> J, <span class="SpellE">I&#241;arrairaegui</span> M, Nantes O, Vila J, <span class="SpellE">Beloqui</span> R. <span  class="SpellE">Paraganglioma</span> <span class="SpellE">ganglioc&#237;tico</span> duodenal. <span  class="SpellE">An</span> <span class="SpellE">Sist</span> <span class="SpellE">Sanit</span> <span  class="SpellE">Navar</span>. <span class="GramE">2005;</span>28:109-113.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071577&pid=S0001-6002201500010000800003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="4"></a>4. <span class="SpellE">Aung</span> W, Gallagher H, Joyce W, Joyce. <span class="GramE">Gastrointestinal <span  class="SpellE">haemorrhage</span> from a <span class="SpellE">jejunal</span> <span class="SpellE">gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span>.</span> <span class="GramE">J <span class="SpellE">Clin</span> <span class="SpellE">Pathol</span>.</span> 1995<span class="GramE">;48:84</span>-85.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071579&pid=S0001-6002201500010000800004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="5"></a>5. <span class="SpellE">Kaygusuz</span> G, Germen H, <span class="SpellE">Karaday</span> K, <span class="SpellE">Kokaolu</span> H. Duodenal <span  class="SpellE">gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span>: A Case Report. <span class="GramE">Turk <span class="SpellE">Patoloji</span> <span class="SpellE">Derg</span>.</span> 2007<span class="GramE">;23:107</span>-110.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071581&pid=S0001-6002201500010000800005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="6"></a>6. Wu G, Wang K, Zhang Z. Case report <span class="SpellE">Gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span> of the duodenum: a case report. Chin Med J. 2012<span class="GramE">;125:388</span>-389.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071583&pid=S0001-6002201500010000800006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="7"></a>7. Okubo Y, Wakayama M, <span class="SpellE">Kitahara</span> K, Nakayama H, Shibuya K, <span class="SpellE">Yokose</span> T, <i>et al</i>. Literature survey on epidemiology and pathology of <span class="SpellE">gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span>. <span class="GramE">Cancer.</span> 2011<span class="GramE">;11:187</span>.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071585&pid=S0001-6002201500010000800007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="8"></a>8. <span class="SpellE">Nu&#241;o-Guzm&#225;n</span> C, <span class="SpellE">&#193;lvarez</span> <span class="SpellE">L&#243;pez</span> F, <span class="SpellE">Cerda</span> Camacho F, <span class="SpellE">Guti&#233;rrez</span> <span class="SpellE">Manjarrez</span> J, <span class="SpellE">Arroniz</span> <span class="SpellE">Jauregui</span> J, Corona J, <i>et al</i>. Obstructing <span class="SpellE">Gangliocytic</span> <span  class="SpellE">Paraganglioma</span> in the Third Portion of the Duodenum. Case Rep <span class="SpellE">Gastroenterol</span>. 2012<span class="GramE">;6:489</span>-495.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071587&pid=S0001-6002201500010000800008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="PT-BR"><a name="9"></a>9. T <span class="SpellE">Nagai</span>, R <span class="SpellE">Torishima</span>, H <span class="SpellE">Nakashima</span>, J <span class="SpellE">Tanahashi</span>, M <span class="SpellE">Iwata</span>, <span class="SpellE"><span  class="GramE"><i>et</i></span></span><i> al</i>. </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Duodenal <span class="SpellE">gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span> treated with endoscopic <span class="SpellE">hemostasis</span> and resection. <span class="GramE">J <span class="SpellE">Gastroenterol</span>.</span> 2004<span class="GramE">;39:277</span>-283.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071589&pid=S0001-6002201500010000800009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="10"></a>10.Maximilien B, Gabriel R, Jean Paul D, Bruno L, Christophe C, Anne B. Duodenal <span class="SpellE">gangliocytic</span> <span class="SpellE">paraganglioma</span> <span class="SpellE">wiht</span> lymph node metastasis and 8-year follow-up: a case report. <span class="SpellE">Eur</span> J <span class="SpellE">Gastroenterol</span> <span class="SpellE">Hepatol</span>. 2012<span class="GramE">,24:90</span>-94.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=071591&pid=S0001-6002201500010000800010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="Correspondencia1"></a><a href="#Correspondencia2">*</a>Correspondencia a:</span>    <br> <b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Trabajo realizado en y afiliaci&#243;n de los autores: </span></b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Hospital San Rafael de Alajuela, San Jos&#233;, Costa Rica <span class="SpellE">corlich@racsa.co.cr</span> <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b><i><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span></i></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <p style="text-align: center;" class="MsoNormal"><b><i><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Fecha recibido: </span></i></b><i><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">23 de octubre de 2013 <b>Fecha aprobado:</b> 09 de octubre de 2014 </span></i><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p> </div> </div> </div> </div>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mills]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Carter]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Greenson]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Reuter]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Stoler]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Diagnostic Surgical Pathology]]></source>
<year>2010</year>
<edition>5</edition>
<publisher-loc><![CDATA[^ePhiladelphia Philadelphia]]></publisher-loc>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Greenson]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lamps]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Montgomery]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Owens]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Polydorides]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Diagnóstico patología gastrointestinal]]></source>
<year>2013</year>
<volume>5</volume>
<edition>1</edition>
<page-range>64</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Prieto]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zozaya]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Iñarrairaegui]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nantes]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vila]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Beloqui]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Paraganglioma gangliocítico duodenal]]></article-title>
<source><![CDATA[An Sist Sanit Navar]]></source>
<year>2005</year>
<volume>28</volume>
<page-range>109-113</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Aung]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gallagher]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Joyce]]></surname>
<given-names><![CDATA[W]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Gastrointestinal haemorrhage from a jejunal gangliocytic paraganglioma]]></article-title>
<source><![CDATA[J Clin Pathol]]></source>
<year>1995</year>
<volume>48</volume>
<page-range>84-85</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Kaygusuz]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Germen]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Karaday]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kokaolu]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Duodenal gangliocytic paraganglioma: A Case Report]]></article-title>
<source><![CDATA[Turk Patoloji Derg]]></source>
<year>2007</year>
<volume>23</volume>
<page-range>107-110</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Wu]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wang]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zhang]]></surname>
<given-names><![CDATA[Z]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Case report Gangliocytic paraganglioma of the duodenum: a case report]]></article-title>
<source><![CDATA[Chin Med J]]></source>
<year>2012</year>
<volume>125</volume>
<page-range>388-389</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Okubo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Y]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wakayama]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kitahara]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nakayama]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Shibuya]]></surname>
<given-names><![CDATA[K]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Yokose]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Literature survey on epidemiology and pathology of gangliocytic paraganglioma]]></article-title>
<source><![CDATA[Cancer]]></source>
<year>2011</year>
<volume>11</volume>
<numero>187</numero>
<issue>187</issue>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nuño-Guzmán]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Álvarez López]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cerda Camacho]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gutiérrez Manjarrez]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Arroniz Jauregui]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Corona]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Obstructing Gangliocytic Paraganglioma in the Third Portion of the Duodenum]]></article-title>
<source><![CDATA[Case Rep Gastroenterol]]></source>
<year>2012</year>
<volume>6</volume>
<page-range>489-495</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Nagai]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Torishima]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nakashima]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tanahashi]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Iwata]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Duodenal gangliocytic paraganglioma treated with endoscopic hemostasis and resection]]></article-title>
<source><![CDATA[J Gastroenterol]]></source>
<year>2004</year>
<volume>39</volume>
<page-range>277-283</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Maximilien]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gabriel]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jean Paul]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bruno]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Christophe]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Anne]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Duodenal gangliocytic paraganglioma wiht lymph node metastasis and 8-year follow-up: a case report]]></article-title>
<source><![CDATA[Eur J Gastroenterol Hepatol]]></source>
<year>2012</year>
<volume>24</volume>
<page-range>90-94</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
