<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>0001-6002</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Acta Médica Costarricense]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Acta méd. costarric]]></abbrev-journal-title>
<issn>0001-6002</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Colegio de Médicos y Cirujanos de Costa Rica]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S0001-60022013000500007</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Síndrome carcinoide cardiaco]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The carcinoid heart disease]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Laínez-Sánchez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luis Alberto]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Esquivel-Alfaro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lidiette]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Hospital Dr. Rafael Á.Calderón Guardia  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Caja Costarricense del Seguro Social  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2013</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2013</year>
</pub-date>
<volume>55</volume>
<numero>4</numero>
<fpage>192</fpage>
<lpage>195</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0001-60022013000500007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0001-60022013000500007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.sa.cr/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S0001-60022013000500007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[El síndrome carcinoide cardiaco es una patología muy infrecuente que ocurre en el 50% de los pacientes con síndrome carcinoide maligno, y es caracterizado por la fibrosis de las válvulas tricúspide y pulmonar, así como del endocardio ventricular derecho, lo cual puede provocar una insuficiencia cardiaca derecha, que repercute directamente en el pronóstico de estos pacientes. Se reporta el caso de un masculino de 29 años, portador de síndrome carcinoide con metástasis hepáticas, referido para valoración cardiológica por presentar disnea de pequeños esfuerzos, con posterior diagnóstico de síndrome carcinoide cardiaco. Se discuten las características clínicas, diagnóstico y tratamiento de esta patología tan infrecuente.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Carcinoid heart disease is very uncommon. This condition occurs in 50% of patients with malignant carcinoid syndrome and is characterized by fibrosis of the tricuspid and pulmonary valves, and of the right ventricular endocardium. The latter might cause right-sided heart failure, which directly affects the patient&#8217;s prognosis. We report the case of a 29-year-old male suffering from carcinoid syndrome with hepatic metastases that was referred for cardiac evaluation due to dyspnea on exertion and fatigue. Carcinoid heart syndrome was diagnosed. The clinical characteristics, diagnosis and management of this very rare condition are discussed.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[síndrome carcinoide]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[síndrome carcinoide maligno]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[síndrome carcinoide cardiaco]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[carcinoid syndrome]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[malignant carcinoid syndrome]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[carcinoid heart disease]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[ <div class="Section1">     <p class="MsoNormal" style="text-align: right;" align="right"><b  style=""><span style="font-family: Verdana;">Caso cl&#237;nico<o:p></o:p></span></b></p>     <div>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><span  class="SpellE"><b style=""><span  style="font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);" lang="EN-US">S&#237;ndrome</span></b></span><b  style=""><span style="font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);"  lang="EN-US"> <span class="SpellE">carcinoide</span> <span  class="SpellE">cardiaco</span><o:p></o:p></span></b></p>     <div>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-family: Verdana; color: rgb(34, 30, 31);"  lang="EN-US">The <span class="SpellE">carcinoid</span> heart disease<o:p></o:p></span></b></p>     <p class="MsoNormal" style="text-align: center;" align="center"><b  style=""><span style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Luis Alberto <span class="SpellE">La&#237;nez</span>-S&#225;nchez<sup><a href="#1_">1</a><a  name="3_"></a>*</sup> y <span class="SpellE">Lidiette</span> Esquivel-Alfaro<sup><a href="#2_">2</a><a name="4_"></a>*</sup><o:p></o:p></span></b></p>     <div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Resumen <o:p></o:p></span></b>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> cardiaco es una patolog&#237;a muy infrecuente que ocurre en el 50% de los pacientes con s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> maligno, y es caracterizado por la fibrosis de las v&#225;lvulas tric&#250;spide y pulmonar, as&#237; como del endocardio ventricular derecho, lo cual puede provocar una insuficiencia cardiaca derecha, que repercute directamente en el pron&#243;stico de estos pacientes. Se reporta el caso de un masculino de 29 a&#241;os, portador de s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> con met&#225;stasis hep&#225;ticas, referido para valoraci&#243;n cardiol&#243;gica por presentar disnea de peque&#241;os esfuerzos, con posterior diagn&#243;stico de s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> cardiaco. Se discuten las caracter&#237;sticas cl&#237;nicas, diagn&#243;stico y tratamiento de esta patolog&#237;a tan infrecuente. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="SpellE"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="PT-BR">Descriptores</span></b></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="PT-BR">: s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span>, s&#237;ndrome <span  class="SpellE">carcinoide</span> maligno, s&#237;ndrome <span  class="SpellE">carcinoide</span> <span class="SpellE">cardiaco</span> <o:p></o:p></span></p> </div> </div>     <div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Abstract <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="SpellE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Carcinoid</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> heart disease is very uncommon. This condition occurs in 50% of patients with malignant <span class="SpellE">carcinoid</span> syndrome and is characterized by fibrosis of the tricuspid and pulmonary valves, and of the right ventricular <span class="SpellE">endocardium</span>. The latter might cause right-sided heart failure, which directly affects the patient&#8217;s prognosis. We report the case of a 29-year-old male suffering from <span class="SpellE">carcinoid</span> syndrome with hepatic metastases that was referred for cardiac evaluation due to <span class="SpellE">dyspnea</span> on exertion and fatigue. </span><span  class="SpellE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Carcinoid</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> <span class="SpellE">heart</span> <span class="SpellE">syndrome</span> <span class="SpellE">was</span> <span  class="SpellE">diagnosed</span>. </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">The clinical characteristics, diagnosis and management of this very rare condition are discussed. <o:p></o:p></span></p> </div>     <div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Keywords: </span></b><span  class="SpellE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"  lang="EN-US">carcinoid</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> syndrome, malignant <span class="SpellE">carcinoid</span> syndrome, <span  class="SpellE">carcinoid</span> heart disease <o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"></span></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;">     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Los <span  class="SpellE">tumores</span> <span class="SpellE">carcinoides</span> son <span class="SpellE">neoplasias</span> <span class="SpellE">neuroendocrinas</span> <span class="SpellE">poco</span> <span class="SpellE">frecuentes</span>: se <span class="SpellE">presentan</span> de <st1:metricconverter  productid="1,2 a" w:st="on">1,2 a</st1:metricconverter> 2,1 <span  class="SpellE">casos</span> <span class="SpellE">por</span> 100 mil personas, anualmente.<sup><a  href="#1">1</a> </sup>El <span class="SpellE">s&#237;ndrome</span> <span class="SpellE">carcinoide</span> <span class="SpellE">maligno</span> (SCM) <span class="SpellE">usualmente</span> <span class="SpellE">resulta</span> de <span class="SpellE">las</span> <span class="SpellE">met&#225;stasis</span> a <span class="SpellE">h&#237;gado</span> o, <span class="SpellE">raramente</span>, de <span class="SpellE">primarios</span> <span class="SpellE">aislados</span>. </span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Las sustancias <span  class="SpellE">vasoactivas</span> secretadas por estos tumores son las responsables del s&#237;ndrome cl&#237;nico. A pesar de la presencia de enfermedad <span class="SpellE">metast&#225;sica</span>, el pron&#243;stico es favorable en la mayor parte de los pacientes. El s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> cardiaco (SCC) se presenta en el 50% de los pacientes que desarrollan met&#225;stasis y se caracteriza por la fibrosis de las v&#225;lvulas tric&#250;spide y pulmonar, as&#237; como del endocardio ventricular derecho.<sup><a href="#2">2</a> </sup>La disfunci&#243;n valvular demostrable y la progresi&#243;n de la insuficiencia cardiaca derecha, son la primera causa de muerte en este grupo de pacientes, por lo que el tratamiento en casos seleccionados puede mejorar el pron&#243;stico de manera considerable. A continuaci&#243;n se describe el caso de un paciente diagnosticado con s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> cardiaco. <o:p></o:p></span></div> </div>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div>     <div>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Descripci&#243;n del caso <o:p></o:p></span></b></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Masculino de 29 a&#241;os, sin antecedentes <span class="SpellE">heredofamiliares</span>, ni antecedentes personales no patol&#243;gicos, ni quir&#250;rgicos de relevancia. Inicia en 2006 un cuadro de 6 meses de evoluci&#243;n de dolor abdominal tipo c&#243;lico, asociado a despe&#241;os diarreicos con posterior enrojecimiento facial y crisis hipertensivas. El ultrasonido de abdomen demostr&#243; m&#250;ltiples lesiones s&#243;lidas en ambos l&#243;bulos hep&#225;ticos y adenopat&#237;as retroperitoneales y mesent&#233;ricas. Estudios complementarios demostraron -por tomograf&#237;a <span class="SpellE">toraco</span> abdominal- ausencia de compromiso a nivel de pulm&#243;n, p&#225;ncreas y bazo. Las biopsias ganglionares y hep&#225;ticas corroboraron la presencia de un tumor neuroendocrino maligno <span class="SpellE">metast&#225;sico</span> a h&#237;gado, por lo que comenz&#243; control y tratamiento oncol&#243;gico con buen resultado cl&#237;nico. En 2012 es referido al Servicio de Cardiolog&#237;a del Hospital M&#233;xico, por disnea de peque&#241;os esfuerzos. Al examen f&#237;sico se encontraba <span class="SpellE">eupneico</span>, con presi&#243;n arterial de 110/96 <span class="SpellE">mmhg</span> y frecuencia cardiaca de 72 latidos por minuto, ruidos cardiacos r&#237;tmicos con soplo <span class="SpellE">holosist&#243;lico</span> en foco <span class="SpellE">tricusp&#237;deo</span>, ingurgitaci&#243;n yugular notoria y <span class="SpellE">hepatomegalia</span>; sus pulsos perif&#233;ricos eran normales. <o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La radiograf&#237;a de t&#243;rax demostr&#243; cardiomegalia importante a expensas de ventr&#237;culo derecho con dilataci&#243;n del arco pulmonar, y el electrocardiograma basal reflejaba un bloqueo<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">de</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> rama derecha del Has de <span class="SpellE">Hiss</span>, con desviaci&#243;n derecha extrema del eje el&#233;ctrico y crecimiento de c&#225;maras derechas (<a href="/img/revistas/amc/v55n4/art07i1.jpg">Figura 1</a>). El ecocardiograma transtor&#225;cico demostr&#243; tama&#241;o<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">y</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> funci&#243;n ventricular izquierda adecuada, con una fracci&#243;n de eyecci&#243;n del 60%. Dilataci&#243;n severa de aur&#237;cula y ventr&#237;culo derecho con funci&#243;n sist&#243;lica deprimida. La v&#225;lvula tric&#250;spide de aspecto <span class="SpellE">fibr&#243;tico</span> e inm&#243;vil, con insuficiencia <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> severa que asocia morfolog&#237;a de daga a la interrogaci&#243;n con <span  class="SpellE"><i>doppler</i></span><i> </i>continuo e inversi&#243;n de flujo sist&#243;lico en venas hep&#225;ticas (<a  href="/img/revistas/amc/v55n4/art07i2.jpg">figuras 2</a> y <a  href="/img/revistas/amc/v55n4/art07i3.jpg">3</a>). La v&#225;lvula pulmonar presentaba una doble lesi&#243;n (estenosis moderada con gradiente de 37 <span class="SpellE">mmhg</span> y regurgitaci&#243;n moderada con <span  class="SpellE"><i>yet</i></span><i> </i>central de <st1:metricconverter  productid="9 mm" w:st="on">9 <span class="SpellE">mm</span></st1:metricconverter> hacia el tracto de salida del ventr&#237;culo derecho y espectro <span  class="SpellE"><i>doppler</i></span><i> </i>intenso).<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los hallazgos <span class="SpellE">ecocardiogr&#225;ficos</span> fueron compatibles con un s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> cardiaco asociado a falla ventricular derecha. Se inici&#243; tratamiento farmacol&#243;gico con diur&#233;ticos y<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">se</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> propuso presentar el caso en sesi&#243;n conjunta con servicios de oncolog&#237;a y cirug&#237;a cardiovascular, para definir el manejo m&#225;s apropiado.<o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;">Discusi&#243;n<o:p></o:p></span></b></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los tumores <span class="SpellE">carcinoides</span> se presentan con poca frecuencia.<span style="font-weight: bold;"><span  style="font-weight: bold;"></span></span><b> </b>La mayor parte de estos se localizan en el tracto gastrointestinal (intestino delgado) y sus met&#225;stasis m&#225;s comunes son hep&#225;ticas y ganglios linf&#225;ticos regionales. El s&#237;ndrome <span class="SpellE">carcinoide</span> se produce por la acci&#243;n <span class="SpellE">paraneopl&#225;sica</span> de sustancias <span class="SpellE">vasoactivas</span> (serotonina, 5-<span  class="SpellE">hidroxitript&#243;fano</span>, histamina, <span  class="SpellE">bradiquinina</span> y prostaglandinas), las cuales generan s&#237;ntomas vasomotores en la mayor&#237;a de pacientes que lo desarrollan: enrojecimiento (<span  class="SpellE"><i>flushing</i></span>), <span class="SpellE">hipermotilidad</span> gastrointestinal (diarrea secretora), <span class="SpellE">broncoespasmo</span>, hipertensi&#243;n o hipotensi&#243;n.<a href="#3"><sup>3</sup></a><o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"> </div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El SCC se presenta en el 50% de los casos de aquellos pacientes con SCM (s&#237;ndrome cl&#237;nico asociado a met&#225;stasis -por lo general- hep&#225;ticas y ganglionares) siendo la causa m&#225;s importante de <span class="SpellE">morbimortalidad</span> en este grupo.4 La caracter&#237;stica <span class="SpellE">patonogm&#243;nica</span> es la fibrosis del endocardio valvular y ventricular del coraz&#243;n derecho, ya que el lado izquierdo est&#225; protegido por la <span class="SpellE">inactivaci&#243;n</span> humoral que realizan los pulmones. La retracci&#243;n y la fijaci&#243;n de las v&#225;lvulas resultan en una p&#233;rdida de la coaptaci&#243;n central que<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> genera</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> regurgitaciones. La v&#225;lvula <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> es la m&#225;s afectada y presenta, en la mayor parte de los casos, regurgitaci&#243;n severa. La v&#225;lvula pulmonar en menor proporci&#243;n puede presentar estenosis, regurgitaci&#243;n o ambas. El compromiso del lado izquierdo ocurre en menos del 10% de los casos y, generalmente, se asocia a foramen oval permeable y a primario bronquial.<a href="#5"><sup>5</sup></a><o:p></o:p></span></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Hasta el momento se ha relacionado las altas concentraciones circulantes de serotonina con el da&#241;o cardiovascular. Los pacientes con compromiso cardiaco tienen concentraciones<o:p></o:p></span></p>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">mayores</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de serotonina plasm&#225;tica y plaquetaria, as&#237; como mayor tasa de excreci&#243;n urinaria de 5-<span class="SpellE">hidroxitript&#243;fano</span> (<st1:metricconverter productid="2 a" w:st="on">2 a</st1:metricconverter> 4 veces m&#225;s), siendo mayor en los pacientes que presentan met&#225;stasis hep&#225;ticas.6 La evidencia actual se&#241;ala que la serotonina desempe&#241;a un rol espec&#237;fico en el da&#241;o estructural cardiaco, sin embargo, el tratamiento para la reducci&#243;n de los niveles de serotonina no ha demostrado prevenir o retrasar la afecci&#243;n cardiovascular.<a href="#7"><sup>7</sup></a><o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Las manifestaciones cl&#237;nicas del SCC se producen temprano en la enfermedad; la <span class="SpellE">valvulopat&#237;a</span> <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> y pulmonar son bien toleradas por meses, sin embargo, posteriormente los<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> pacientes</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> desarrollan insuficiencia cardiaca derecha progresiva: disnea, edemas, ascitis y caquexia. Los signos f&#237;sicos m&#225;s frecuentes se asocian al fallo ventricular derecho: ingurgitaci&#243;n yugular, impulso ventricular derecho palpable, <span class="SpellE">hepatomegalia</span> puls&#225;til, soplos de regurgitaci&#243;n <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> y pulmonar y, en menor proporci&#243;n, soplos de estenosis de estas.<o:p></o:p></span></div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El electrocardiograma suele ser normal; en enfermedad avanzada puede existir onda P <span class="SpellE">pulmonale</span> y bloqueos de rama derecha del Has de <span class="SpellE">Hiss</span>. La radiograf&#237;a de t&#243;rax demuestra<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> cardiomegalia</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> a expensas de c&#225;maras derechas y congesti&#243;n pulmonar, por lo general, leve.<o:p></o:p></span></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La <span class="SpellE">ecocardiograf&#237;a</span> es el m&#233;todo diagn&#243;stico de elecci&#243;n y los hallazgos en orden de frecuencia son: insuficiencia <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> (90%), regurgitaci&#243;n pulmonar (81%), estenosis pulmonar (51%), derrame peric&#225;rdico leve (14%) y compromiso valvular izquierdo (10%). La progresi&#243;n de la enfermedad valvular derecha genera sobrecarga de volumen y presi&#243;n ventricular que produce falla ventricular.<a href="#8"><sup>8</sup></a><o:p></o:p></span></p>     <div style="text-align: justify;">&lt;&gt;<span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Sin tratamiento, la sobrevida del SCM es de <st1:metricconverter  productid="12 a" w:st="on">12 a</st1:metricconverter> 38 meses una vez iniciados los s&#237;ntomas. La mejor modalidad terap&#233;utica para el control de s&#237;ntomas y el pron&#243;stico en casos<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> compromiso cardiaco incluye los an&#225;logos de <span class="SpellE">somatostina</span> (<span class="SpellE">octre&#243;tido</span> e <span class="SpellE">ianre&#243;tido</span>), ya que la remoci&#243;n del tumor se ha visto limitada por las met&#225;stasis y el fracaso de la quimioterapia.<o:p></o:p></span></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Las t&#233;cnicas quir&#250;rgicas y de <span class="SpellE">embolizaci&#243;n</span> son tratamientos agresivos utilizados como &#250;ltima l&#237;nea.<a href="#9"><sup>9</sup></a></span><sup><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(0, 1, 1);"></span></sup><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<div style="text-align: justify;">&lt;&gt;<span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">La cirug&#237;a cardiaca es el &#250;nico tratamiento efectivo para el SCC y est&#225; indicada en pacientes sintom&#225;ticos (disnea progresiva, capacidad funcional limitada y deterioro de<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> la</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> funci&#243;n sist&#243;lica ventricular derecha), si los s&#237;ntomas vasomotores y las met&#225;stasis est&#225;n controlados. El reemplazo de la v&#225;lvula <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> es la t&#233;cnica de elecci&#243;n. Cuando la<o:p></o:p></span><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> v&#225;lvula</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> pulmonar est&#225; comprometida, la recomendaci&#243;n es el recambio, preferible a la reparaci&#243;n. La <span class="SpellE">valvuloplast&#237;a</span> pulmonar percut&#225;nea con bal&#243;n est&#225; contraindicada, por la presencia de regurgitaci&#243;n <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> y pulmonar concomitante.<a href="#10"><sup>10</sup></a></span><sup><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(0, 1, 1);"></span></sup><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></div>     <div style="text-align: justify;"> </div>     <div style="text-align: justify;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Los pacientes con SCC inoperable no son candidatos a cirug&#237;a hep&#225;tica, debido al alto riesgo de sangrados por incremento de presiones en c&#225;maras derechas. La elecci&#243;n de las pr&#243;tesis valvulares requiere un an&#225;lisis individualizado, debido a que con las biopr&#243;tesis, la degeneraci&#243;n temprana por el s&#237;ndrome <span  class="SpellE">carcinoide</span> activo es frecuente, y las pr&#243;tesis mec&#225;nicas en posici&#243;n <span class="SpellE">tricusp&#237;dea</span> tienen un alto riesgo de trombosis (4% anual), adem&#225;s de requerir anticoagulaci&#243;n permanente, lo que implica un alto<o:p></o:p></span><span  class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> riesgo</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> de sangrados, debido al compromiso hep&#225;tico agregado.<a href="#10"><sup>10</sup></a><o:p></o:p></span></div>     <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">El pron&#243;stico de los pacientes con enfermedad cardiaca y fallo ventricular derecho ha sido valorado en pocos estudios, los cuales <span style="">&nbsp;</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">han demostrado una mejor&#237;a en la sobrevida a 5 a&#241;os plazo, en los pacientes sometidos a cirug&#237;a, en relaci&#243;n con los que reciben tratamiento m&#233;dico. Estos resultados mejoran notablemente cuando la intervenci&#243;n quir&#250;rgica se desarrolla en forma temprana y los s&#237;ntomas de insuficiencia cardiaca derecha son leves.</span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>     <p class="MsoNormal"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"></span></b></p> <hr style="width: 100%; height: 2px;"><b style=""><span  style="font-size: 11pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US">Referencias <o:p></o:p></span></b> </div> </div> </div>     <div>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span class="GramE"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="1"></a>1. <span class="SpellE">Modlin</span> IM, <span class="SpellE">Sandor</span> A.</span></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"> <span  class="GramE">An analysis of 8305 cases of <span class="SpellE">carcinoid</span> tumors.</span> Cancer 1997; 79:813.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069652&pid=S0001-6002201300050000700001&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="2"></a>2. <span class="SpellE">Bassan</span> MD, <span class="SpellE">Ahlman</span> H, <span class="SpellE">Wangberg</span> B. Biology and management of the <span class="SpellE">midgut</span> <span  class="SpellE">carcinoid</span> syndrome. Am J <span class="SpellE">Surg</span> 1993; 165:288-<span  class="GramE">97.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069654&pid=S0001-6002201300050000700002&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --></span> <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="3"></a>3. Roberts WC, <span class="SpellE">Sjoerdsma</span> A. <span class="GramE">The cardiac disease <span class="SpellE">associatedwith</span> the <span  class="SpellE">carcinoid</span> syndrome (<span class="SpellE">carcinoid</span> heart disease).</span> <span class="GramE">Am</span> J Med 1964; 36:5-34.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069656&pid=S0001-6002201300050000700003&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(0, 1, 1);"  lang="EN-US"><a name="4"></a>4. <span class="SpellE">Pellikka</span> PA, Tajik AJ, <span class="SpellE">Khandheria</span> BK. <span  class="SpellE">Carcinoid</span> heart disease. <span class="GramE">Clinical and <span class="SpellE">echocardiographic</span> spectrum in 74 patients.</span> Circulation 1993; 87:1188.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069658&pid=S0001-6002201300050000700004&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(0, 1, 1);"  lang="EN-US"><a name="5"></a>5. <span class="SpellE">Simula</span> DV, Edwards WD, <span class="SpellE">Tazelaar</span> HD. Surgical pathology of <span class="SpellE">carcinoid</span> heart disease: a study of 139 valves from 75 patients spanning 20 years. Mayo <span class="SpellE">ClinProc</span> 2002; 77:139.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069660&pid=S0001-6002201300050000700005&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="6"></a>6. <span class="SpellE">Robiolio</span> PA, <span class="SpellE">Rigolin</span> VH, Wilson JS. <span class="SpellE"><span class="GramE">Carcinoid</span></span><span  class="GramE"> heart disease.</span> Correlation of high serotonin levels with <span class="SpellE">valvular</span> abnormalities detected by cardiac catheterization and echocardiography. Circulation 1995; 92:790.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069662&pid=S0001-6002201300050000700006&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="7"></a>7. Ross EM, Roberts WC. The <span class="SpellE">carcinoid</span> syndrome: comparison of 21 necropsy subjects with <span class="SpellE">carcinoid</span> heart disease to 15 necropsy subjects without <span class="SpellE">carcinoid</span> heart disease. Am J Med 1985; 79:339.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069664&pid=S0001-6002201300050000700007&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="8"></a>8. Lee KJ, Connolly HM, <span class="SpellE">Pellikka</span> PA. <span class="SpellE"><span class="GramE">Carcinoid</span></span><span  class="GramE"> pulmonary <span class="SpellE">valvulopathy</span> evaluated by real-time 3-dimensional <span class="SpellE">transthoracic</span> echocardiography.</span> J Am <span class="SpellE">SocEchocardiogr</span> 2008; 21:407.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069666&pid=S0001-6002201300050000700008&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p class="MsoNormal"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a name="9"></a>9. <span class="SpellE">DiSesa</span> VJ, Mills RM <span class="SpellE">Jr</span>, Collins JJ Jr. Surgical management of <span class="SpellE">carcinoid</span> heart disease. Chest 1985; 88:789.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069668&pid=S0001-6002201300050000700009&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --> <o:p></o:p></span></p>     <!-- ref --><p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><a  name="10"></a>10. <span class="SpellE">Thorburn</span> CW, Morgan JJ, Shanahan MX, Chang VP. <span class="GramE">Long-term results of tricuspid valve replacement and the problem of prosthetic valve thrombosis.</span> Am J <span class="SpellE">Cardiol</span> 1983; <span class="GramE">51:1128.    &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[&#160;<a href="javascript:void(0);" onclick="javascript: window.open('/scielo.php?script=sci_nlinks&ref=069670&pid=S0001-6002201300050000700010&lng=','','width=640,height=500,resizable=yes,scrollbars=1,menubar=yes,');">Links</a>&#160;]<!-- end-ref --><o:p></o:p></span></span></p> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;">Trabajo realizado en el Servicio de Cardiolog&#237;a, Laboratorio de Ecocardiolog&#237;a, Hospital M&#233;xico, CCSS.</span>     <br> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"></span><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> Afiliaci&#243;n de los autores: <sup><a name="1_"></a><a href="#3_">1</a> </sup>Posgrado de Cardiolog&#237;a, Hospital "Dr. Rafael &#193;. Calder&#243;n Guardia".<sup> <a  name="2_"></a><a href="#4_">2</a></sup>Laboratorio de Ecocardiograf&#237;a Hospital M&#233;xico, CCSS. luislainez69@gmail.com</span>    <br>     <div style="text-align: center;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><span  style="font-weight: bold;"></span></span> <hr style="width: 100%; height: 2px;"><span  style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" lang="EN-US"><span  style="font-weight: bold;">Recibido:</span> 25 de enero de 2013 <span  style="font-weight: bold;">Aceptado:</span> 8 de agosto de 2013<o:p></o:p></span></div> </div> </div> </div> </div>      ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Modlin]]></surname>
<given-names><![CDATA[IM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sandor]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[An analysis of 8305 cases of carcinoid tumors]]></article-title>
<source><![CDATA[Cancer]]></source>
<year>1997</year>
<volume>79</volume>
<page-range>813</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bassan]]></surname>
<given-names><![CDATA[MD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ahlman]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wangberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Biology and management of the midgut carcinoid syndrome]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Surg]]></source>
<year>1993</year>
<volume>165</volume>
<page-range>288-97</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Roberts]]></surname>
<given-names><![CDATA[WC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sjoerdsma]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The cardiac disease associatedwith the carcinoid syndrome (carcinoid heart disease)]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Med]]></source>
<year>1964</year>
<volume>36</volume>
<page-range>5-34</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pellikka]]></surname>
<given-names><![CDATA[PA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tajik]]></surname>
<given-names><![CDATA[AJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Khandheria]]></surname>
<given-names><![CDATA[BK]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Carcinoid heart disease: Clinical and echocardiographic spectrum in 74 patients]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1993</year>
<volume>87</volume>
<page-range>1188</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Simula]]></surname>
<given-names><![CDATA[DV]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Edwards]]></surname>
<given-names><![CDATA[WD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tazelaar]]></surname>
<given-names><![CDATA[HD]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Surgical pathology of carcinoid heart disease: a study of 139 valves from 75 patients spanning 20 years]]></article-title>
<source><![CDATA[Mayo ClinProc]]></source>
<year>2002</year>
<volume>77</volume>
<page-range>139</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Robiolio]]></surname>
<given-names><![CDATA[PA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rigolin]]></surname>
<given-names><![CDATA[VH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wilson]]></surname>
<given-names><![CDATA[JS]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Carcinoid heart disease: Correlation of high serotonin levels with valvular abnormalities detected by cardiac catheterization and echocardiography]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1995</year>
<volume>92</volume>
<page-range>790</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ross]]></surname>
<given-names><![CDATA[EM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Roberts]]></surname>
<given-names><![CDATA[WC]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The carcinoid syndrome: comparison of 21 necropsy subjects with carcinoid heart disease to 15 necropsy subjects without carcinoid heart disease]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Med]]></source>
<year>1985</year>
<volume>79</volume>
<page-range>339</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lee]]></surname>
<given-names><![CDATA[KJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Connolly]]></surname>
<given-names><![CDATA[HM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pellikka]]></surname>
<given-names><![CDATA[PA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Carcinoid pulmonary valvulopathy evaluated by real-time 3-dimensional transthoracic echocardiography]]></article-title>
<source><![CDATA[J Am SocEchocardiogr]]></source>
<year>2008</year>
<volume>21</volume>
<page-range>407</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[DiSesa]]></surname>
<given-names><![CDATA[VJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mills]]></surname>
<given-names><![CDATA[RM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Collins]]></surname>
<given-names><![CDATA[JJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Surgical management of carcinoid heart disease]]></article-title>
<source><![CDATA[Chest]]></source>
<year>1985</year>
<volume>88</volume>
<page-range>789</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Thorburn]]></surname>
<given-names><![CDATA[CW]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Morgan]]></surname>
<given-names><![CDATA[JJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Shanahan]]></surname>
<given-names><![CDATA[MX]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chang]]></surname>
<given-names><![CDATA[VP]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Long-term results of tricuspid valve replacement and the problem of prosthetic valve thrombosis]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Cardiol]]></source>
<year>1983</year>
<volume>51</volume>
<page-range>1128</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
